Het nieuws dat hij een dochter had gekregen, bereikte Theo van Dijk op het kantoor van de gemeentewerf, precies op de dag van de salarisuitbetaling. De mannen, net betaald, gingen al naar huis, de emmers waarin ze dieselolie mengden rammelend in hun handen, terwijl Theo nog bij de uitgang stond, met gekreukte eurobiljetten in zijn hand.
Verdorie, dat meen je niet, mompelde Theo door zijn tanden, en spuugde in het zaagsel op de vloer. Ik had tegen mn vrouw gezegd: baart een zoon. Maar nee, krijg ik een meisje aangesmeerd.
Van binnen kookte hij van wrok en boosheid op zijn vrouw, Agatha. Hij had er ineens totaal geen zin meer om naar huis te gaan, dat nu zelfs van vrouwenstemmen verstoken bleef. Terwijl Agatha in het streekziekenhuis lag, stoeiend met haar pasgeborene, pakte Theo zijn spullen, stak wat ondergoed en een stuk brood in een oude sporttas, en vertrok naar zijn moeder in het dorp aan de overkant van de Lek, dertien kilometer verderop.
Agatha, net bevallen van haar eerste kind, kwam twee weken later terug in het lege huis. Ze voelde de ongebruikelijke netheid (Theo had voor zijn vertrek kennelijk nog opgeruimd), legde het meisje in haar dekentje op bed, en ging ernaast zitten met haar hoofd in haar handen. Schokkend van stille tranen. De baby, een klein hoopje met een grappige vouw in haar nek, lag stil, af en toe smackend in haar slaap. Agatha keek naar haar dochter en dacht bitter: Wie had ooit gedacht dat jij, mijn kind, alles zou verstoren?
Theo was een imposante man, met een zware kaak en botte manieren; in het dorp stond hij bekend als een ruwe bolster. Hij verdroeg geen tegenspraak. Hij had in zijn hoofd gehaald dat hij een zoon moest hebben, een opvolger. Zelf was hij als jongste met twee zussen opgegroeid, en dacht dat op hem de familielijn rustte. En nu een meisje. Nutteloos gedoe.
De moeder van Theo probeerde bij haar zoon te bemiddelen: Ga nou terug, het is je bloed. Maar hij hield voet bij stuk: Zolang dat meisje er is, kom ik niet terug. En die dertien kilometers werden voor Agatha een onoverbrugbare kloof.
Agatha herstelde langzaam van de bevalling, maar moest meteen weer aan het werk. In 1957 spraken mensen niet lang over verlof: de boerderij en de melkveehouderij vroegen haar aandacht. Om haar man tegemoet te komen en in de hoop zijn hart te verzachten, gaf ze haar dochter een naam die stoer klonk: Maartje een echte Hollandse meisjesnaam. Maartje groeide verrassend sterk en rustig op. Geen gekrijs, geen gejammer. Nog maar zes maanden oud stond ze al stevig aan de rand van haar ledikantje, en na een jaar was ze niet meer bij haar houten hobbelpaardje weg te krijgen, een cadeau van de buurman. Vroeg begon ze te lopen en te praten; ze babbelde, rende het huis rond, haast niet bij te houden.
Op de crèche was Maartje meteen de leider. Vasthoudend, snel, sterk de jongens weken voor haar uit. Met drie jaar kon ze een vijfjarige kwajongen tot bedaren brengen als hij haar schepje wilde afpakken. Haar karakter werd duidelijker: ze liet niet iedereen toe en luisterde enkel naar wie respect verdiende. Ze rende met een wilgentak door de moestuin om andermans koeien weg te jagen een klein dapper meisje.
Ondertussen vond Theo troost bij een andere vrouw: Klaartje Meijer, een gescheiden vrouw met twee kinderen. Eerst kwam hij uit eenzaamheid, maar Klaartje, vindingrijk en krachtig, wist hem aan zich te binden. Zij beloofde hem zelfs een kind te schenken: Een zoon, Theo, écht waar. Maar de tijd ging voorbij, Klaartje werd niet zwanger. Theo werd knorrig; jaar na jaar, maar geen eigen kroost. Andermans kinderen opvoeden dat was niets voor hem.
Toen hoorde hij, via roddels in het café, dat zijn dochter, Maartje, sterk en rechtvaardig was, een meisje zoals geen ander. Drie jaar pas, maar forser dan veel jongens.
Theas moeder drong opnieuw aan: Ga eens kijken naar je kind, vlees en bloed. Wat Theo over de streep trok, was het vinden van vreemde kruiden in Klaartjes kast misschien toch niet pluis, hoorde hij via via dat Klaartje de lokale kruidenvrouw opzocht.
Nog diezelfde dag verliet Theo haar huis. Klaartje riep dat die kruiden haar vruchtbaarder moesten maken, maar hij luisterde niet meer.
Bijna vier jaar later stapte Theo voor het eerst zijn eigen huis weer binnen. Zijn dochter stond in de woonkamer, dun en verward, in een uitgebleekt katoenen jurkje, en keek hem schuin en argwanend aan. Een vreemdeling. Het koekje uit zijn jaszak nam ze niet aan.
Zie haar kijken, bromde Theo, ongemakkelijk onder haar blik. Hij keek verwijtend naar Agatha.
Agatha glom van blijdschap om haar man, en wuifde druk met haar handen:
Theo, ik heb je altijd liefgehad, altijd op je terugkeer gehoopt. Je bent geen vreemde toch?
Agatha hield van haar man, ondanks zijn harde natuur. En dat was een zacht woord hij kon verbitterd en nors zijn, met een klap op tafel duidelijk maken wat hij vond. Soms was ze zelfs bang voor zijn hand. Tegen Maartje was hij afstandelijk.
Maartje was vijf en begreep al veel. Als haar vader moeder fel aankeek, kromp ze ineen, vuistje geheven:
Jij bent gemeen! Ik zal je eens!
Grappig, kinderlijk, maar Theo werd razend van haar onverholen weerstand.
Toen Agatha een zoontje kreeg, Pieter, kalmeerde Theo wat. Alle zorg voor haar broertje viel op Maartje. Ze droeg hem op haar rug als moeder moest werken, voerde hem, speelde met hem, verschonen en alles erop en eraan dat was haar werk.
Theo was tevreden, maar dat uitte zich niet in warmte; hij bleef streng, snel boos.
Maartje (ze was nu zeven) protesteerde toch steeds vaker:
Ik vertel het anders aan de wijkagent!
Theo sprong op van woede:
Wat bedoel je? Klein opdondertje! Naar wie denk jij dat je loopt te wijzen?
Hij probeerde haar eens te slaan met een stok, Maartje bleef zwijgend, geen traan. Ze beet op haar schort en hield vol. Theo dacht: Nu heb ik haar! De volgende dag stond zijn dochter echter met de agent op de stoep.
Agatha was verbijsterd:
Agent, ik bedoelde het niet kwaad. Mag je je eigen kind niet opvoeden tegenwoordig? Theo werkt, zorgt voor het gezin, drinkt niet
Wijkagent Wim van Leeuwen veegde het zweet van zijn hoofd:
Kijk uit, mevrouw van Dijk, zoiets kan het kantoor in het gemeentehuis bereiken. Voor nu een waarschuwing.
Theo hield sindsdien zijn woede in. Niet uit angst, maar toch alerter. Soms keek hij zijn dochter nog dreigend aan:
Jij, kleine wildeman…
Agatha dacht dat de storm was gaan liggen. Ze raakte opnieuw zwanger en kreeg nog een dochter, Anouk. Theo besteedde aan haar nauwelijks aandacht het leek alsof hij haar niet zag. De zorg kwam uiteindelijk ook op Maartje neer:
Jij bent er handig in. Let jij maar op Anouk, verschoon haar alsjeblieft.
Maartje racete na school met haar huiswerk, at wat, speelde en zorgde tot ‘s avonds voor haar zusje. Als moeder werkte, waste ze ook zelf. Theo, die merkte dat zijn oudste opnieuw de steunpilaar thuis werd, liet haar maar begaan. Handenarbeid, geen gemopper. Het incident met de agent stond hem helder bij.
Zo groeide Maartje op tot de tweede klas van de mavo. Toen zei ze plotseling: Ik ga naar de stad om een opleiding te volgen. Theo briesde, zijn rossige haar rechtovereind.
Wat denk je te eten? gromde hij. Ga je moeder en mij tot last zijn? We hebben genoeg aan je nu.
Maartje was nu vijftien: stevig, gespierd, geen doorsnee meisje. Haar pittige vuisten konden jongens aan, en zelfs de oudste leerlingen hielden rekening met haar. De gymnastiekleraar zei eens:
Maartje, jij moet iets met vechtsport doen, niemand legt je neer.
Dat hoeft voor mij niet, bromde Maartje.
Tegen haar vader sprak ze rustig doch vastberaden:
Ik ga, ik wil leren.
Kijken is één, naar geld vraag je niet!
Vraag ik ook niet. Zorg jij maar voor de kleintjes, papa
Wat? Jij
Theo pakte de riem, ging op haar af. Maartje sprong naar het fornuis, met de pook in haar hand:
Niet aankomen! Voor je het weet ben jij diegene die hulp nodig heeft!
Agatha begon te huilen, sprong ertussen. Theo, kijkend naar het strakke gezicht van zijn dochter en de pook in haar handen, begreep plotseling: ze meent het. Gezichtsverlies dreigde, hij liet los en snelde het huis uit, mopperend.
Ga maar, zei Agatha zachtjes, snikkend. We redden het wel. Ga maar leren.
Je moet van hem scheiden, mam, flapte Maartje eruit.
Agatha schudde haastig haar hoofd:
Ben je gek, meisje? Zoiets doet een moeder niet…
Hoe lang houd je dit vol, mam?
Waar haal je zulke woorden vandaan?
Zo staat het in de geschiedenisboeken.
Waarom leren ze je niet hoe je vreedzaam thuis leeft?
Jij doet maar. Ik zal me er niet meer mee bemoeien.
Na haar vertrek werd Theo zowaar milder. Met de jongsten ging het goed, met Agatha sprak hij vriendelijker. Maartje werd niet gemist. Pieter en Anouk trokken naar hun vader toe; de dank voor Maartjes zorgen wist men snel te vergeten.
Wat hebben we toch een lieve papa! riep Anouk eens. Jij bent gewoon een zuurpruim! en stak haar tong uit naar haar zus.
Prima, lachte Maartje haar toe. Veel geluk.
Na de tweede klas vertrok Maartje. In haar sporttas: een paar schone broeken, een katoenen tas met brood van haar moeder, en een paar verfrommelde eurobiljetten.
Voor de eerste week, fluisterde Agatha, het geld in haar hand duwend. Van mij, stiekem gespaard. Neem maar.
Maartje keek haar moeder aan. Niet oud, maar gerimpeld, schouders ingezakt.
Mam, hoe lang nog? Ga bij hem weg.
Dat gebeurt hier niet, zuchtte Agatha. Zo leeft iedereen op het dorp. Af en toe bonje, maar daarna weer goed. Theo werkt, brengt geld thuis, is de vader… De mensen zullen er wat van zeggen, je zoekt geen kwaad bij het goede…
Als hij je weer wat doet, schrijf maar, zei Maartje. Ik vind hem nog wel.
Ach meisje, je mag je eigen vader niet verklikken Eerst de wijkagent, toen de pook
En hij mag het wel? Hij is de baas, en jij het personeel. Is dat leven?
Het is zoals het is.
Goed, ik zal niet blijven kibbelen. Maar buigen doe ik nooit. Kom ik niet in het mbo, dan blijf ik toch weg. Bedankt voor het geld.
Kom je op bezoek, kind? vroeg Agatha. Theo is aartslief, het waait wel weer over… Ik geef je straks wat groente mee uit de moestuin…
Ik help je, beloofde Maartje.
De stad ontving Maartje met lawaai, hectiek en de geur van benzine. De keuze voor de vakopleiding was snel gemaakt altijd al hield ze van techniek, machines, van het lawaai dat haar in de dorpswerkplaats fascineerde. De toelatingsexamens waren gemakkelijk: slim, goed voorbereid ondanks de boerenarbeid.
In het internaat deelde ze de kamer met een andere studente. Ellen vrolijk, krullend haar, totaal het tegenovergestelde van de serieuze Maartje. Ellen studeerde voor voedingsmiddelentechnoloog, maar het enige wat haar boeide, was een leuke man scoren.
Kijk eens, Maartje, wat een jongens op onze klas! lachte ze. Die lange, Ben Zn vader werkt bij de gemeente!
Het interesseert me niet, trok Maartje haar schouders op.
Jij bent gek, Maartje, gniffelde Ellen. Anne loopt al met haar derdejaars mee, straks zijn ze getrouwd. Jij blijft maar leren.
Ik heb geen tijd voor mannen gezocht. Ik moet mezelf te eten geven.
Maartje werkte s avonds als schoonmaakster op een textielfabriek, verdiende net genoeg om rond te komen, zonder dat ze moeder hoefde lastig te vallen.
Ellen zuchtte vaak bewonderend:
Hoe doe je dat toch allemaal? Leren, werken, mij nog helpen met berekeningen? Je bent net van staal!
Gewoonte, lachte Maartje.
De leraar hydraulica maakten ze meteen mee. Arie de Groot was jong, strak in het pak, met een bril opgedrukt op zijn neus en een keurige haardos. In de klas, waar sommige studenten ouder en forser waren, leek hij haast kwetsbaar.
Goedemorgen, begon hij voorzichtig. Ik ben Arie de Groot
Hé, Arie, riep een brutale stem achterin, zoonlief
Gelach, de leraar schaamde zich, rechtte zijn bril, maar de klas luisterde niet, het geroezemoes groeide.
Ellen gaf Maartje een por:
Kijk, zon nette vent. Zou die het redden tussen dit tuig?
Maartje keek in stilte toe. Het deed haar pijn hoe hij zn best deed en alleen maar gelach kreeg.
Nou is het klaar! riep Maartje plots luid, stond recht overeind. Rustig!
Het werd stil. Ze keek de belangrijkste herrieschoppers aan.
Luister, als jullie niet dichtgaan, zet ik je eruit. Mn diploma heb ik nodig, ik kom hier niet voor mn lol maar voor werk. Mijn moeder kan geen jaar extra betalen. Kup dicht of ga de gang op.
Niemand zei wat. Iedereen kende Maartjes reputatie: met haar viel niet te sollen.
Ze ving de blik van Arie. Hij keek haar aan, dankbaar. Hij knikte even, en kon zijn les vervolgen.
Na die les bleef Ellen zeuren:
Maartje, zie je hoe hij naar je keek? Volgens mij is ie verliefd.
Je kletst, Ellen, lachte Maartje. Hij is getrouwd, zie je dat ringetje niet?
Een ring zegt niks, merkte Ellen geheimzinnig op. Misschien niet gelukkig thuis.
Laat maar, zuchtte Maartje.
Maar soms dacht ze aan zijn blik slim, rustig, een beetje moe. Ze hield ook van de klank van zijn stem, nooit hard, altijd kundig. En de manier waarop hij zn bril rechtzette.
Arie, op zijn beurt, bemerkte haar ook: dat vastberaden gezicht, die heldere blik. De oudste van de klas, uitmuntend, maar zo volwassen, zo ingetogen sterk.
Maartje kwam zelden thuis. Alleen met de feestdagen of om te helpen bij het oogsten van aardappelen of planten van groenten. De jongsten, Pieter en Anouk, waren groter. Pieter stond op het punt naar de stad te trekken om chauffeur te worden, Anouk was nog een puber, even stil als moeder.
Theo was terughoudend wanneer Maartje thuis kwam. De sfeer was gespannen. Maartje hielp, bracht soms lekkers of wat geld mee.
Daar heb je onze stadsmeid, beet Theo haar toe. Kijk haar chique kleding eens. Denk je dat je ons nog kent?
Zeker, pa, antwoordde Maartje rustig. Geen zorgen.
In haar laatste jaar trouwde Ellen met Ben, de zoon van de baas. Een groot feest, met accordeonmuziek en schreeuwen zoet! Maartje was getuige. Ze keek naar haar stralende vriendin en dacht: wat zou het worden, een baan, misschien een kindje? Blijf ik voor altijd alleen?
Steeds vaker dacht ze aan haar toekomst. Twintig was ze op het dorp al lang getrouwd. Om zich heen waren genoeg mannen, maar niet de juiste. De een dronk, een ander al bezet, sommigen stootten onmiddellijk af. Haar vaders hardheid, zijn chagrijn ze dacht: Liever alleen dan zoals mam.
Maar het lot had iets anders in petto.
Willem Mulder zat in dezelfde klas. Een lange, rustige jongen, bijna flegmatiek. Willem keek haar al een poos aan, maar durfde haar niet te benaderen. Op een dag, op een dansavond waar Ellen haar mee naartoe sleepte, verzamelde hij zijn moed.
Wil je dansen?
Maartje was verrast; ze had hem nauwelijks opgemerkt. Maar hij bood zijn hand, onzeker maar oprecht.
Waarom niet, haalde ze haar schouders op.
Ze zagen elkaar steeds meer. Willem was het tegenovergestelde van Theo: rustig, trouw, geen druppel alcohol. Hij werkte als monteur op de meelfabriek. Hij keek Maartje aan met een eerlijkheid waar ze van smolt.
Trouw met me, vroeg hij na drie maanden.
Maartje zweeg lang.
Laat je me niet vallen? Zoals papa met mama?
Nooit, beloofde hij.
Zonder veel gasten trouwden ze, na hun diplomas. Ellen was getuige. Ze kregen een kamer van de fabriek; daar woonde ze met Willem. Een jaar later werd Sanne geboren.
Maar het geluk bleek broos. Willem veranderde nadat hun dochter geboren was: zijn rust werd luiheid, zijn kalmte onverschilligheid. Thuis was hij zelden, geld bracht hij amper mee. Als Maartje hem erop aansprak, snauwde hij:
Wat ben ik? Een slaaf? Ik mag best ontspannen!
De woorden van haar moeder kwamen op: Zo gaat dat. Angst kroop in haar hart: zou haar leven ook vervallen tot wachten en vernedering?
Willem, zei ze op een avond, toen hij weer midden in de nacht thuis kwam. Of je verandert, of ik vertrek.
Hij lachte grinnikend:
Waar moet je heen? Met een kind?
Dat zie je vanzelf, antwoordde Maartje. De volgende ochtend vroeg ze een scheiding aan.
Ellen was in shock:
Maartje, ben je gek geworden? Alleen met een peuter?
Hoe had jij het anders gedacht? lachte Maartje. Ik red me wel.
En dat deed ze. Ze bleef werken op de fabriek, Sanne ging naar de crèche. Ze leefden simpel maar honger kenden ze niet. Willem betaalde soms alimentatie, meestal niet.
Pieter, de jongere broer, kwam naar de stad. Hij volgde een opleiding tot chauffeur, logeerde bij Maartje. Hij keek vol bewondering naar haar leven: een eigen appartement (van de fabriek!), stromend water, alles op orde.
Maartje, jij werkt als een paard en nooit moe?
Je moet gewoon doorgaan, zei ze. Als je het zelf niet doet, doet niemand het.
Pieter dacht: zon vrouw zou ik willen sterk, zelfstandig, tegelijk zorgzaam.
Ondertussen was Ellen gescheiden van haar Ben een moederskindje, bleek hij, en een losbol. Ze huilde bij Maartje in de keuken:
Je had gelijk, Maartje. Betrouwbaarheid is geen geld. Betrouwbaarheid is een persoon. Was Arie de Groot zo maar vrij…
Welke Arie? vroeg Maartje.
Onze docent Arie. Weet je nog, hoe je eens voor hem opkwam? Ik zag hem laatst in de stad. Hij is gescheiden, woont alleen. Een knappe man nog
Maartje zei niets. Ze had al jaren niet aan Arie gedacht. Maar zijn naam gaf haar een warm gevoel.
Een toevallige ontmoeting bracht hen samen. Op de herfstmarkt liep Maartje het café De Glazen Bol binnen voor thee. Arie zat in een hoek, verdiept in een boek. Maartje bestelde thee en gebak, ging zitten bij een vrij tafeltje. Opeens hoorde ze:
Maartje?
Ze keek op. Ja, hij was het. Ouder, wat grijs, maar diezelfde stille blik.
Hallo, zei ze verlegen.
Zeg maar Arie, glimlachte hij. Mag ik erbij komen zitten?
Natuurlijk.
Er ontspon zich een lang, openhartig gesprek, alsof ze elkaar al haar hele leven kenden. Maartje vertelde over zichzelf, haar scheiding, haar dochter en werk. Hij over zijn huwelijk, zijn zoon die studeerde, zijn huisje aan de rand van de stad.
Waarom ben je alleen? vroeg hij tenslotte.
Gewoon zo gegaan, zuchtte ze. Altijd maar alleen.
Ik ook, zei hij. En vandaag dacht ik: wat een geluk dat ik je weer zag.
Ze bloosde. Hij keek haar aan en zag niet meer de bikkelharde groepsoudste, maar een prachtige, vermoeide vrouw die steun nodig had.
Ze liepen samen naar huis. Onderweg hield hij haar hand vast.
Mag ik bellen?
Bellen mag, fluisterde ze.
En hij belde.
Die zondag nodigde Arie haar uit op zijn volkstuin. Hij wilde laten zien hoe hij leefde. Maartje liet Sanne achter bij Ellen en ging mee.
Het was rustig, in een wijk waar huizen net gebouwd werden. Zijn perceel stond aan het eind, het huis half af, maar netjes, alles geordend.
Mooi, zei Maartje, prettig rustig.
Straks zijn er meer buren, glimlachte hij.
Ze dronken thee in de schuur, Arie vertelde over zijn plannen alles zelf bouwen. Maartje voelde: hier heerst rust. Gewoon naast hem zitten, zijn stem horen.
Plots klonk er een motor buiten. Arie keek naar buiten en fronste:
Een bestelbus…
Twee mannen klommen over de schutting, kwamen op het huis af.
Maartje, zei Arie rustig, blijft jij even hier? Er wordt hier gestolen. Ik kijk wel.
Nee, ze stond op. We doen dit samen.
De mannen riepen:
He, chef! Kom eens naar buiten!
Wat willen jullie? vroeg Arie vanaf de stoep.
Heb je oud ijzer? vroeg de kleinste brutaal. We zien hier buizen liggen, mag dat mee?
Nee, zei Arie stevig. Vertrekken nu.
Wat maak je uit? De grote deed een stap extra.
Jullie krijgen gewoon betaald, joh.
Ik heb gezegd: wegwezen!
So, wijsneus… De kleinste trok een mes.
Dat moment schoot Maartje naar buiten, met een bijl die ze uit het schuurtje had meegenomen.
Weg jullie! Nu meteen!
De mannen schrokken van haar felheid, weken achteruit.
Jij bent gek, vrouw, mompelde de grootste.
Ik zeg: wegwezen, herhaalde Maartje, de bijl geheven.
De mannen keken elkaar aan, klauterden weer over het hek, en verdwenen met gierende banden.
Arie was verbleekt. Hij keek naar Maartje, haar bijl, en in zijn ogen lag geen angst, maar bewondering.
Maartje… fluisterde hij. Jij bent gek…
Ze hadden je wat aangedaan. Dit was de enige manier.
Hij pakte haar vast, omhelsde haar. Zij voelde zijn hartslag.
Ik laat niemand je kwaad doen, fluisterde ze terug.
Vanaf dat moment was het duidelijk. Arie stelde een maand later de vraag.
Trouwen? vroeg hij gewoon, haar aankijkend. Ik heb niet veel, maar ik hou van je. En van Sanne. Samen maken we het mooi.
Maartje huilde haar eerste tranen in jaren.
Ja, Arie, zei ze.
De bruiloft was bescheiden. Ellen met haar zoon, Pieter met zijn vrouw, Anouk met haar man. Ook Agatha en Theo kwamen. Theo wilde eerst niet, maar Agatha hield vol:
Kom nou, vader. Het is niet elke dag dat je dochter trouwt.
Theo ging mee.
Op het stadhuis was het druk met bloemen en vrolijkheid. Maartje droeg een eenvoudig crèmekleurig jurkje, met haar los, gelukkig. Arie in pak, zenuwachtig als een jongen.
Sanne was bruidsmeisje, droeg de ringen, en noemde Arie al papa.
Na het jawoord kwam iedereen naar Maartjes huis. De tafel vol hollandse hapjes. Theo zat in de hoek, nors, maar hield Arie scherp in de gaten. Arie kwam op hem af met een glaasje.
Mijnheer van Dijk, dank u dat u er bent. En voor uw dochter.
Theo bromde, stond op. Keek naar Maartje naast Arie, naar zijn kleindochter. En in zijn ogen blonk plots iets warms op.
Zuinig zijn op haar, grijnsde hij schor. Ze heeft pit. Maar ze is goed. Op haar moeder.
Maartje keek verrast. Haar vader sprak voor het eerst goed over haar.
Ik zorg voor haar, zei Arie vastberaden. Beloofd.
s Avonds bracht Maartje haar ouders naar de bus. Ze omhelsde Agatha:
Mama, jullie zijn altijd welkom.
Agatha huilde van geluk. Theo aaide Sanne over haar hoofd:
Word maar mooi groot, meid. Doe goed je best op school.
Zal ik doen, opa, zei het meisje serieus.
De bus reed weg. Maartje en Arie bleven hand in hand staan. De straatlantaarns gingen aan, de stad dompelde weg in paarsblauwe schemering.
En nu naar huis, vrouw? vroeg Arie zacht.
Naar huis, glimlachte ze.
Ze liepen door de lege straat. Maartje voelde zich lichter dan ooit. Er lag een heel leven voor hen, en ze wist: met een sterke schouder en een liefdevol hart naast zich zou alles goedkomen.
Jaren later was alles anders.
Aries huis, destijds bijna verwoest, stond nu fier overeind. Een twee-onder-een-kap, met grote ramen, veranda vol bloeiende clematis, en een appelboomgaard die Maartje zelf had aangeplant.
Sanne was klaar op de middelbare school, wilde medicijnen studeren. Pieter had zijn rijbewijs en werkte bij het busbedrijf. Anouk was getrouwd met een boer, moeder van een tweeling. Agatha kwam vaak helpen in de tuin, paste op haar kleinkinderen. En zelfs Theo kwam van tijd tot tijd langs, zat met Arie op de veranda. Hij wandelde met Sanne langs de Lek. En Maartje, die uit het raam keek, dacht: Wonderlijk, hoe het loopt. Het slechte verdwijnt, het goede blijft.
Op een avond, de appelbomen bladerden al bruin, zaten Maartje, Arie, en Sanne samen buiten. De zon zakte roodgoud weg.
Mam, vroeg Sanne, ben jij gelukkig?
Maartje keek naar haar gezin, het huis, de tuin. Ze dacht terug aan het zware begin, aan alles wat ze had doorstaan. En ze wist: het was niet voor niets.
Ja, lief, zei ze eenvoudig.
Arie sloeg zijn arm om haar heen.
Ik ook, fluisterde hij.
Sanne liep naar de tuin. Maartje en Arie bleven, luisterend naar de wind in de appelbomen.
De zon verdween achter de horizon. En deze dag was slechts één van de vele mooie dagen die er nog volgen zouden. De toekomst lag voor hen, vol belofte lang en gelukkig, samen.
