Ik had bijna een jaar een relatie met een vrouw, en ik spaarde kosten noch moeite voor haar of haar kleinzoon. Maar zodra ik haar vroeg om wat gevulde koeken voor mij in te pakken, wist ik spontaan waar mijn plek was.
De serveerster zette voorzichtig een plastic bakje voor ons neer, waar een bijna onaangeroerde punt chocoladetaart al in was verpakt. Marga schoof het doosje met zichtbare tevredenheid naar zich toe. We zaten in een gezellig café in het centrum van Utrecht, met zachtjes klinkende muziek op de achtergrond, terwijl ik vanbinnen een groeiende ergernis voelde opborrelen.
We hebben bijna een jaar samen doorgebracht. Ik ben achtenvijftig, zij vierenvijftig allebei volwassen, met de nodige bagage van eerdere huwelijken, scheidingen, volwassen kinderen en natuurlijk kleinkinderen. Ik heb er twee een jongen en een meisje. Zij heeft een kleinzoon, haar oogappel Hugo, zes jaar oud, de zon in haar leven. Ik heb hem pas een paar keer vluchtig gezien, maar weet inmiddels meer over hem dan over mijn eigen cholesterol.
Marga stopte het bakje in haar tas en schonk me diezelfde zachte glimlach waardoor ik ooit mijn verstand verloor.
Hugo is helemaal gek op alles met chocola, zei ze opgewekt. En ik zit eigenlijk vol, dus zonde om het te laten liggen, vind je ook niet?
Ik knikte zwijgend, wenkte de serveerster en betaalde de rekening, inclusief taart, mijn koffie en haar salade. Geld was nooit een probleem ik zou er niet arm van worden. Maar het ging mij niet om het bedrag, eerder om het patroon dat zich stiekem had gevormd de afgelopen maanden. Ik deed alsof er niets aan de hand was en schoof het af op omas liefde. Iedere kans en meestal op mijn kosten nam Marga van alles mee naar huis om haar geliefde kleinzoon te verwennen.
Het eerste ‘signaal’ kreeg ik drie maanden geleden, toen we naar de bioscoop gingen voor een grote première. Ik kocht de kaarten, we liepen naar de balie en Marga vroeg om de grootste bak karamelpopcorn en een cola.
Ik keek verbaasd op: normaal let ze heel goed op haar lijn en is ze niet zo van het snoepen. Ik dacht nog dat ze zichzelf gewoon eens trakteerde. In de zaal ging het licht uit, ik greep een handjevol popcorn, terwijl Marga de bak stevig op haar schoot hield netjes afgedekt met een deksel die ze specifiek aan de kassa had gevraagd en zelf niet één korrel at.
Waarom eet je niet? fluisterde ik. Hij is lekker.
Oh, ik hoef niet, fluisterde ze terug. Deze neem ik mee voor Hugo. Hij blijft straks bij mij slapen, vindt popcorn uit de bioscoop heerlijk, en zijn ouders halen dat bijna nooit voor hem.
Ik verslikte me bijna in mijn cola. Dus ik had een grote bak popcorn gekocht, niet voor ons, maar voor haar kleinzoon zonder dat we daar ooit over hadden gesproken. Zij besloot gewoon dat het zo ging. De rest van de film voelde ik me misplaatst: elke keer als ik van de popcorn wilde pakken, zat de bak dicht. Na afloop bracht ik haar thuis, ze stapte uit trots met de bak popcorn onder haar arm en ik voelde me een bezorgservice die ook nog zelf voor de bestelling had betaald.
Het was niet zo dat ze geen geld had. Marga verdient goed, ziet er netjes uit, eigen auto. Geen sprake van behoefte.
Maar echt pijnlijk werd het pas vorige zaterdag. Ze had me uitgenodigd om bij haar te komen eten, en beloofde haar beroemde gevulde koeken te maken waar ik al vaak over had gehoord. Ik kwam uiteraard niet met lege handen: een goede fles wijn, wat fruit en gerookte zalm om het een beetje bijzonder te maken. Het huis rook heerlijk naar versgebakken deeg.
Op tafel stond in de keuken een grote schaal onder een theedoek. Daaronder lag een hele stapel goudbruine, met boter glimmende koeken. We gingen zitten, Marga schonk thee in en legde vijf koeken op mijn bord.
Eet, Jorrit, geniet ervan, ze zijn nog warm, glimlachte ze vriendelijk.
De koeken waren verrukkelijk. Drie met gehakt, twee met kool ik zat goed vol en was in mijn nopjes. We kletsten, openden de wijn, ik voelde me ontspannen en dacht tevreden: dáár draait het om, warmte en gezelligheid.
Marga, de koeken zijn fantastisch, zei ik, achteroverleunend. Straks komen mijn kleintjes nog langs, mijn dochter brengt de kleinkinderen voor het weekend. Mag ik nog wat koeken mee? Ze eten altijd supermarktspul, mijn dochter houdt niet van bakken.
Toen gebeurde er iets totaal onverwachts.
Marga sloeg direct om. Een oogwenk geleden was ze nog open en vriendelijk, plotseling vertrok haar gezicht, haar blik werd koel, schouders gespannen.
O Jorrit zei ze met een andere toon quasi verontschuldigend, maar best streng. Ik zou graag willen, maar ik kan niet veel missen. Hugo komt straks logeren, ik heb die koeken vooral voor hem gebakken.
Ze stond op, liep naar de grote schaal (waar, geloof me, minstens dertig koeken lagen), rommelde even, haalde een plastic zakje tevoorschijn en stopte er drie stuks in. Twee met kool, één met gehakt.
Hier, zei ze, terwijl ze het schamele zakje aan me gaf. Voor de kinderen. Anders blijft er niets voor Hugo over.
Ik keek naar die drie koeken in het zakje en voelde mijn wangen gloeien van ongemak en teleurstelling. Op tafel lag de rest, een halve berg. Ik had net wijn, fruit en vis meegenomen. Nooit heb ik iets voor haar of haar kleinzoon ontzegd. En nu doet zij zo zuinig over een paar extra koeken voor mijn kleinkinderen?
Marga, er liggen er genoeg, zei ik voorzichtig, hoewel ik vanbinnen kookte. Hugo kan dat nooit allemaal op, geef de mijne dan tenminste elk eentje.
Ze trok haar lippen stijf op elkaar, trok de doek stevig over de schaal, alsof ze zich wilde beschermen, en zei vastberaden:
Jorrit, ik heb precies uitgerekend wat ik nodig heb. Ik heb het Hugo beloofd. Neem het me niet kwalijk, maar ik kan niet alles zomaar weggeven. Heb je gegeten? Smaakt het? Dan is het toch goed zo? De rest is voor mijn kleinzoon.
Ze noemde het “weggeven”. Alsof ik een vreemde was die om een aalmoes kwam, in plaats van de man met wie ze een relatie had en die zojuist haar tafel had aangevuld met lekkernijen.
Waarom was ik in haar eyes blijkbaar minder belangrijk dan een jongetje van zes?
Een half uur later reed ik weg onder het mom van verplichtingen. De drie koeken lagen op de passagiersstoel. De geur, kort daarvoor nog huiselijk en fijn, voelde nu kil aan alsof het allemaal schijn was. Ik probeerde te begrijpen wat er in haar hoofd omging, maar de conclusie was niet best.
Ik heb altijd gedacht dat in een goede relatie de twee volwassenen op de eerste plek komen je bent elkaars belangrijkste persoon. Natuurlijk zijn kinderen en kleinkinderen belangrijk, maar daarna. Maar voor Marga draait alles om Hugo. Hij is de enige echte prioriteit. Wat ben ik dan nog? Een handige sponsor? Iemand die betaalt voor café, bioscoop en popcorn om mee te nemen?
Als ik betaalde voor taart voor haar kleinzoon was dat vanzelfsprekend we zijn tenslotte familie, al kun je dat na een jaar daten nauwelijks noemen. Maar als ik iets vroeg voor mijn eigen kleinkinderen, kreeg ik het gevoel dat ik om een gunst moest vragen. Haar kleinzoon werd verwend, de mijne kregen hooguit drie koeken samen. En ze leek niet eens te beseffen hoe pijnlijk het was om een volwassen man een zielig zakje te overhandigen, terwijl de rest onder een theedoek werd weggestopt.
Thuis aangekomen waren mijn kleinkinderen er al. Mijn dochter, moe van het werk, was tassen aan het uitpakken.
Wat ruikt het lekker naar koekjes, pap!
Ik haalde het inmiddels beruchte zakje tevoorschijn en voelde me opgelaten.
Die heeft tante Marga meegegeven, zei ik, zonder mijn dochter aan te kijken. Neem maar.
In een mum van tijd waren ze verdwenen zo lekker waren ze natuurlijk ook.
Heb je er niet meer? vroeg mijn kleindochter terwijl ze haar vingers aflikte.
Nee lieverd, dat was alles, antwoordde ik, en liep naar het balkon om even een sigaret te roken.
Ik stond in de kou, keek naar de lichtjes van de stad en dacht: waar doe ik het voor? Waarom zou ik verder gaan met een vrouw die mijn geld als vanzelfsprekend beschouwt als het om haar familie gaat, maar haar eigen baksels als heilig verklaart? Het gaat niet om eten dat kan ik bestellen waar en wanneer ik wil. Het gaat om de houding.
Ze had niet eens door hoe ze me had gekwetst. s Avonds belde ze vrolijk op: Hugo is zo blij, helemaal volgegeten, nu ligt hij tv te kijken. Ik hoorde haar aan en bleef stil. Ik had willen zeggen: Mijn kleintjes vroegen of er nog waren, en ik moest nee verkopen. Maar ik zweeg.
Hebben jullie ook weleens zoiets meegemaakt? Dat het mooiste altijd voor de ander is, terwijl er van jou alleen verwacht wordt dat je meebetaalt? Zou ik dit aan haar moeten bespreken, of is het inderdaad gewoon typisch vrouwelijke zuinigheid, en maak ik me er te druk om?
