Goede bedoelingen
– Tineke! Eindelijk! Ik was al helemaal ongerust! Margriet van der Veen deed de deur open en sloot haar zus stevig in haar armen. Ik weet echt niet meer wat ik moet doen!
– Rustig nou maar! zei Tineke de Vries, stevig en kalm als een boom bij windkracht tien, terwijl ze de hal binnenliep. Is ze thuis?
– Nee! Ze is vanochtend met de kinderen vertrokken! Margriet haalde wanhopig haar schouders op. Ze wil nergens naar luisteren. Ze is verliefd!
– Ja, wat moet ik nou zeggen, Margriet? Je hebt het laten lopen en nu is het te laat. Kom, we zitten eerst even en dan vertel je alles. Daarna kijken we wel verder.
Tineke liep voorop naar de keuken, schoof aan tafel en hield Margriet scherp in de gaten terwijl die thee zette.
– Spoel die pot nou eens even om met kokend water! Hoe vaak heb ik dat nou wel niet gezegd? Je leert het ook nooit.
Margriet schrok, greep de theepot en brandde meteen haar vingers aan het oor.
– Jemig, ik blijf een kluns Neem jij het maar over, voor ik nog meer brokken maak.
Tineke nam kordaat het over, zette thee en duwde Margriet aan tafel.
– Zo. En nu vertel. Niets weglaten. Wie is die vent? En wat denkt Linda wel niet?
Margriet omklemde haar kopje. Wat moest ze Tineke nou zeggen? Zelf snapte ze eigenlijk niet eens waarom ze zich zo druk maakte. De man die haar jongste dochter had meegebracht was op zich een keurige gozer. Geen alcoholist, netjes in de omgang, en hij had zijn eigen garage, wat ook niet verkeerd is. Handig was-ie beslist, want de lekkende kraan had hij zo gefikst zelfs nadat de loodgieter er niets van gebakken had. Maar Margriet was zo gewend geraakt aan de gedachte dat met Linda altijd gedonder was, dat ze meer nodig had dan een goede indruk om ervan overtuigd te zijn dat haar dochter de juiste keuze maakte. En dat verhaal van hoe ze elkaar hadden leren kennen wat slaat dat nou op? Een monteur die gratis autos repareert voor wildvreemde vrouwen, midden op straat nota bene, alleen maar omdat ze met kindjes vaststaat in de kou? Wie doet dat? En vervolgens komt hij in het weekend ook nog op de thee om te kijken of iedereen het warm heeft en de auto wel rijdt. Al een half jaar aan de gang en Linda swoont weg. Denkt niet aan zichzelf, laat staan aan haar kinderen of moeder. Ze wil trouwen! Eén keer is zeker niet genoeg?
Al die zorgen legde Margriet bij haar zus neer en wachtte op haar oordeel. Op Tineke vertrouwde ze vaker dan op zichzelf. Altijd was zij het kleine zusje geweest, opgevoed en beschermd door haar grote zus, van wie hun vader al vroeg afscheid had moeten nemen. Hun moeder draaide dubbele diensten en leunde op Tineke:
– Tien, jij bent de oudste! Je moet helpen!
Acht jaar verschil zat er tussen de zussen. Toen moeder hoorde dat ze opnieuw zwanger was, wist ze niet wat ze moest denken in die tijd. Maar manlief en hun oudste waren vastberaden:
– We redden het samen!
En dat deden ze. Margriet was een zorgenkindje, maar met Tineke altijd in de buurt kwam het goed. Zij bracht haar naar de crèche, zorgde dat Margriet op haar zesde al kon lezen en schrijven dat was handig toen Margriet dat eerste schooljaar vooral ziek thuis lag. Moeder sleepte haar van dokter naar dokter, hoorde overal:
– Het komt wel goed, geef haar tijd.
Tineke regelde ondertussen vitaminen, middagdutjes en forceerde haar zus met strakke blik elke dag een glas melk weg te klokken.
– Bah, die vel erop!
– Niet zeuren, het is voor je eigen bestwil!
Margriet jankte, maar dronk braaf alles op. En het hielp. Vanaf het tweede schooljaar haalde ze gewoon bij, studeren ging makkelijk. Toen ze na het vwo wilde studeren, overlegde moeder met Tineke, inmiddels net getrouwd en zwanger:
– Hoe gaan we het doen?
– Die moet doorleren, mam. Zonde van zon kop.
– Alleen red ik het niet.
– We staan er samen voor.
Met een Marten Toonder-beursje, wat niet veel voorstelde, redde Margriet zichzelf. Tineke kwam maandelijks met tassen eten en inspecteerde streng de studentenkamer.
– Waarom ligt er zoveel stof? Geen zwijn uithangen, hoor!
Dat gedoe was Margriet gewend. Toen moeder ziek werd in haar tweede jaar, was Margriet lamgeslagen.
– Tineke, wat nu?
– Jij moet alleen je tentamens halen! En geen woord tegen mama dat je het weet, hoor je me? Ik regel de rest.
Ze had net afscheid van haar vriendje genomen en moest daarna kracht putten om die laatste week bij haar moeder te zijn, de pijn te verdragen, haar tranen in te slikken. Tineke bleef kalm: regelen, zorgen, aansturen. Passie uitgesloten.
Toen moeder overleed, hielden de zussen elkaar stevig vast en verdeelden de woning. Margriet kreeg een klein appartementje vlak bij Tineke.
– Goed geregeld, zo ben je dichtbij. Tineke inspecteerde kritisch het huis en stak de handen uit de mouwen.
Met haar vrouwenklusbedrijf veelgevraagd, want secuur en betrouwbaar wist Tineke van aanpakken. Door de crisis werd het allemaal zwaarder, zelfs als ze haar best deed. Margriet vertrouwde haar alles toe, voelde zich toch schuldig dat ze ooit getrouwd was met een man die Tineke niet aanstond. Max hield vol, vond uiteindelijk aansluiting bij de familie en bleek prima: betrouwbaar, trouw, kinderen idolaat en elke cent naar huis.
Alleen zijn overdreven toewijding aan hun dochters stoorde Tineke.
– Net een oppas, zo word je geen man! Je verwent die meiden, straks zijn ze onhandelbaar.
Margriet dacht dat Tineke eigenlijk een tikje jaloers was; Alex, de man van Tineke, was amper thuis en hield zich afzijdig bij de opvoeding.
Toen Tinekes oudste zoon, Joost, ontspoorde, moest ze alleen optreden. Alex hield zich erbuiten: Jij wilde hem, jij voedt hem op. Al trok hij ze financieel ruimschoots door, opvoeden kwám niet in hem op.
Tineke zuchtte, maar viel hem niet lastig. Proberen met haar zoon duidelijkheid brengen. Uiteindelijk ging Joost het leger in op advies van een klant. Het bleek hem te liggen: discipline, structuur, n generalistische moeder logisch beroep. Tineke voelde zich gerust, tot haar dochter, Fien, thuis kwam:
– Mam, ik ben zwanger!
– Maar kind! Je bent pas achttien!
– Al volwassen genoeg. Geen preek graag.
– Preken helpen niet. We gaan snel trouwen!
Hij wilde níet trouwen, maar Tineke dreef haar zin door. Een maand later was het huwelijk voltrokken, in het oude appartement van oma. De boze blik van Tineke had blijkbaar indruk gemaakt, want het jonge gezin trok de kar samen recht. De kinderen konden op eigen benen staan en Tineke haalde adem.
Maar toen dienden Margriets dochters zich opnieuw aan met zorgen: slimme meiden, kerngezond, en als twee druppels water op haar man. Margriet kon haar geluk niet op.
– Kijk ze nou spelen! Het zijn net wilde veulens ik was altijd ziek, en zij zijn nooit verkouden.
– Houd je vooral een oogje op Linda, waarschuwde Tineke. Die kan fiksen wat jij mist.
Saskia en Linda scheelden minder dan een jaar, dus werden ze op advies van Tineke samen in de klas gezet. Saskia had er voordeel van, maar vooral Linda trok haar erdoor. Hun vader Max was apetrots.
Tot die noodlottige ochtend. Max raakte ernstig gewond bij een verkeersongeluk en overleed na een korte strijd in het ziekenhuis.
Tineke trok de meiden bij zich op schoot, gaf bemoedigende woorden:
– Niet getreurd, meisjes. Jullie hebben nog een moeder en een tante!
Maar Margriet was onherkenbaar en keerde emotioneel volledig in zichzelf. Nachtmerries, huilbuien de dochters kropen bij haar in bed en probeerden haar troost te bieden.
Toen Tineke het hoorde, kon ze het niet aanzien. Ze gaf Margriet een volle laag:
– Wil je je dochters wéér van een ouder beroven? Ze hebben jou nu nog harder nodig!
Geleidelijk vond Margriet zichzelf terug. Hoewel haar vrolijkheid maar flauw afstak bij vroeger, konden de meiden weer leren leven.
In het eindexamenjaar werden beide dochters voor het eerst verliefd. Saskia trok zich terug na een goed gesprek met tante Tineke. Linda, daarentegen, hield voet bij stuk.
– Ik hou van hem!
– Daar koop je niks voor! raasde Tineke. Ben je wel goed snik? Ben je niet te jong?
– Wat wij doen, gaat jou niets aan, gaf Linda brutaal terug.
Toch zette haar houding haar aan het denken. Ze legde haar geliefde, Rick, de kwestie voor:
– Wat wil je nou? Een lolletje, of iets serieus?
– Tuurlijk, ik hou van je!
– Als je me echt liefhebt, trouw dan met me.
Een jaar verliep en uiteindelijk trouwden ze. De bruiloft was voor Margriet een tranendal. Tineke keurde het met moeite goed, maar zag haar vermoedens dat Linda zwanger zou zijn niet uitkomen; hun eerste zoon kwam pas na twee jaar huwelijk. Inmiddels studeerde Linda én werkte bij haar schoonvader. Rick pakte ook door met een deeltijdstudie en werk. Zodra Linda klaar was, werd ze hoofd boekhouding en Rick begon met steun van zijn vader zijn eigen onderneming. Het gezin groeide en Margriet kon zich geen betere afloop wensen. Alleen Tineke bleef waarschuwen:
– Het geluk lacht te veel, straks breekt het noodlot los.
Margriet zweeg. Tegenwoordig vertelde ze weinig meer aan Tineke, die vaak verongelijkt op de zijlijn stond sinds haar eigen kinderen haar zorgen baarden. Als Margriet informeerde naar de familie, kreeg ze steevast te horen:
– Alles prima daar! Kijk naar die van jou!
Maar goed, je kunt niet alles doorhebben van je kinderen. Het onheil kwam onverwachts: Rick had een affaire. Linda kwam er op de meest pijnlijke manier achter: in het park werd ze door een zwangere vrouw aangesproken.
– Jij bent Linda, toch? Ik ben Simone, de vriendin van jouw man. Hij wordt vader van mijn zoon.
Linda verbijsterd, maar knikte alleen.
– Mooi… wat wil je daarmee?
– Mijn zoon heeft een vader nodig! Wanneer ga je scheiden?
– Nou, leuk voor jou. Maar onze kinderen hebben hun vader ook nodig.
Simone stond op, tierde wat en liep boos weg. Linda stond perplex.
Haar man gaf alles toe. De scheiding was slopend hun huis, alimentatie, alles moest verdeeld. Linda verloor haar baan bij haar schoonvader, maar hij stelde haastig gerust:
– Als je de omas nog wilt blijven zien, bel gerust.
Ze probeerde de jongens buiten de strijd te houden; opa en oma mochten opa en oma blijven. Margriet bleef op de jongens passen tijdens de bijbaantjes van Linda. Tineke bleef kritisch over opvoeding en nachtelijke uurtjes. Margriet verdedigde haar dochter:
– Ze moet werken! Ze bouwt aan haar toekomst!
– Ja ja, tot ze een nieuwe vent thuisbrengt, dan zul je het wel merken!
Margriet waagde het niet te beantwoorden. Maar toen verscheen Leon ten tonele en de paniek sloeg toe.
– Wat nu?
– Eerst eens kijken wat voor vlees we in de kuip hebben!
Margriet draaide om de hete brij heen, maar uiteindelijk nam Tineke het op zich Linda op het matje te roepen. Linda kwam s avonds haastig langs.
– Met mama alles goed?
– Binnenkomen, niet in het portaal blijven staan, snauwde Tineke.
Wat volgde was een stevig gesprek.
– Als jij niet bij zinnen komt, nemen wij de zorg voor je kinderen over. Hoe kun je dat maken?
Linda voelde haar geduld breken; ze stond op, streek haar rok glad en sprak rustig:
– Tante Tineke, waarom bemoeit u zich altijd zo met mijn leven? Uw eigen gezin perfectionistisch opgevoed, kijk liever daarnaar. En als u niet ophoudt, neem ik helemaal afstand.
– Wat zeg jij?
– Ik trek mijn eigen plan vanaf nu. Probeer niet meer in mijn gezin te roeren.
Margriet probeerde het goed te maken, maar haar hart sloeg een slag over. Ze zakte in elkaar, Linda schoot direct te hulp en belde 112. Margriet werd naar het ziekenhuis gebracht.
Daags daarna kwam iedereen samen in het ziekenhuis. Tineke pakte de hand van Linda en murmelde:
– Het spijt me. Je hebt gelijk.
– Alles goed, tante. Het belangrijkste is nu mama.
Margriet knapte weer op. Met haar zus kwam het goed, maar ze wees alle bemoeienis met haar dochters voortaan resoluut af. Tineke bleef zich lastig houden, al leerde ze na verloop van tijd haar lessen. Op de bruiloft van Linda en Leon was zij de eerste die Bitter! Bitter! riep. Ze hield Linda stevig vast. Later, bij Tinekes ziekte, was het Linda die voor haar zorgde met Leon aan haar zijde bij elk ziekenhuisbezoek.
Toen Tineke haar laatste adem uitblies, hield Linda haar hand vast. Haar laatste woorden waren:
– Dankjewel!
Vandaag, terugdenkend aan al die jaren, zie ik hoe makkelijk men in goede bedoelingen kan doorschieten en controle als liefde kan verpakken. Maar soms moet je loslaten en vertrouwen dat je kinderen met vallen en opstaan hun eigen weg vinden. Daar heb ik als vader, als man, veel van geleerd.
