Prima dat je voorstelde aparte financiën te voeren. Dan houd ik gewoon al het mijne zelf.
Het was lang geleden, tijdens een regenachtige voorjaarsavond in Amsterdam, toen mijn man tijdens het avondeten zijn bord opzij schoof met een gezicht alsof ik hem geen stamppot, maar een dagvaarding had voorgeschoteld. Ik wist meteen: er kwam een preek. Pieter streek zijn servet glad, schraapte zijn keel en tuurde niet naar mij, maar ver voorbij mijalsof hij de horizon van zijn kapitalistisch ideaalbeeld zochten zei:
Marlies, ik heb het uitgerekend. Ons budget kraakt aan alle kanten door jouw financiële naïviteit. Vanaf morgen gaan we over op gescheiden bankrekeningen.
De spanning verdween even snel als hij gekomen was, maar de geur van absurditeit in de kamer was net zo scherp als de lucht wanneer er haring gebakken wordt. Ik legde langzaam mijn vork neer.
Fijn dat je met dat voorstel kwam, Pieter, zei ik, met een glimlach zo zacht als een kat die op een muis loert. Dan houd ik gewoon alles wat van mij is.
Pieter knipperde even met zijn ogen. In zijn hoofd, dat vaak als een biljarttafel fungeerde waarbij gedachten alleen op elkaar botsten als de omstandigheden het echt vroegen, paste deze reactie niet in het plaatje. Hij had tranen verwacht, verwijten of misschien zelfs een scène, maar geen rustig instemmen.
Goed zo, knikte hij neerbuigend, zijn gedachten al bij wat hij op mij ging besparen. Ik ga sparen voor mijn status. Een man heeft immers status nodig, Marlies. Jij nou ja, jij redt het wel met wat pantys.
Mijn man, Pieter van der Laan, was een bijzondere man. Hij had het talent zichzelf als een zakenhaai te zien, terwijl hij slechts als accountmanager werkte bij een bedrijf in kunststof kozijnen. Zijn status uitte zich meestal in de aanschaf van gadgets waarvan hij slechts drie procent van alle functies begreep en het gretig delen van motiverende citaten op social media.
Afgesproken, knikte ik. Wil je de gehaktbal nog opeten? Of past die niet meer in je begroting?
Hij at hem op. Gratis. Voor het laatst.
De eerste week van deze nieuwe economische politiek stond in het teken van trots. Pieter paradeerde door het huis als een pauw, en vroeg demonstratief niet wat het pak wasmiddel kostte. Hij kocht zichzelf een “premium” agenda van imitatieleer en begon daarin zijn uitgaven bij te houden.
Woensdag kwam hij thuis met een plastic tasje waarin twee blikken goedkoop bier en een doos diepvrieskroketten rammelden. Ik was op dat moment bezig mijn boodschappen uit de betere supermarkt uit te pakken: verse zalm, avocados, Hollandse kaas, knapperige groenten, een flesje lekkere witte wijn.
Pieter stond in de deuropening van de keuken als een uitgeputte kruisvaarder.
Flink aan het feesten? zei hij, wijzend naar de zalm. Daarom hebben wij geen spaarpot. Pure verspilling.
Niet wij, Pieter, maar ik, verbeterde ik terwijl ik een citroen sneed. Jij spaart toch voor je status? Heb je trouwens je plank in de koelkast al vrijgemaakt? Die onderin de groentela is voor jou. Daar is het koud genoeg voor jouw investeringen.
Hij snoof, pakte zijn kroketten en gooide ze in mijn pan.
Gas, zei ik, zonder me om te draaien.
Wat?
Gas. Water. Slijtage van de pan. En afwasmiddel. We delen toch alles eerlijk?
Ach Marlies, doe niet zo kinderachtig! wuifde hij weg.
Kinderachtig? Nee hoor, dit is gewoon marktwerking, Pieter.
Hij probeerde te lachen, maar de kroket was te heet en de grimas die verscheen, deed meer denken aan een natte hond dan aan een victorie.
Je bent gewoon boos omdat je niet meer bij mijn pinpas kunt. Vrouwen worden altijd narrig als ze controle kwijt zijn.
Zaterdag kwam zijn moeder langs. Aafje van der Laanmijn schoonmoederwas een opmerkelijke vrouw. Ze hield niet minder van mij dan dat ze zich verbaasde over haar zoon zijn naïviteit. Eens was ze hoofdboekhoudster bij een enorme fabriek, en cijfers betekenden haar meer dan mensen.
We dronken thee met amandelspijsgebakjes. Pieter zat tegenover ons, knabbelend op een droge beschuit (gekocht in de bonus) en keek alsof hij slachtoffer van de Watersnoodramp was.
Mam, geloof je dat Marlies zelfs de wc-rollen verstopt! klaagde hij, hopend op matriarchale steun. In het toilet hangt een rol schuurpapier, en bij haar op de kast liggen luxe drielaagsrollen met perzikgeur! Dat is toch gewoon scheiding?
Aafje zette haar kopje behoedzaam terug op het schoteltje.
Pieter, sprak ze rustig. Waar dacht je aan toen je scheiding aankondigde? Aan het lichaamsdeel waarvoor het papier bedoeld is?
Mam! Ik probeer gewoon te sparen! Ik wil een auto!
Een auto? haar wenkbrauw reikte bijna tot haar haargrens. Met die paar euros die je achterhoudt? Je beknibbelt op wc-papier om straks als koning op de A2 te rijden in een barrel?
Het is een investering! piepte Pieter.
De beste investering is Marlies, die jouw kuren verdraagt in haar huis, sprak Aafje onverbiddelijk. En Marlies, dat gebakje is echt goddelijk.
Pieter reikte naar een stukje. Mijn hand met het botermes versperde vriendelijk maar beslist de weg.
Vijf euro, Pieter. Of je neemt je beschuitje.
Echt waar? Van je eigen man? Waar mijn moeder bij is?
De markt kent geen genade, schat. Vorkhuur? Vijftig cent.
Pieter stond op, rood van woede, greep zijn beschuit en beende de keuken uit.
Wat een aansteller, zuchtte Aafje. Precies zijn vader. Die spaarde ook tot ik m met een koffer ondergoed bij zn moeder heb afgeleverd. Houd vol hoor, meisje. Nu komt de fase ik ben gekwetst en zal iedereen straffen.
Na twee weken raakte het experiment een kritieke fase. Pieter was vermagerd, zag er grauw uit, maar zijn trots weerhield hem om op te geven. Hij liep nu in gekreukte overhemden (want wasmiddel en wasverzachter waren van mij, en zijn blok Sunlight vond hij te min), rook naar goedkope deodorant en keek me aan als een doorweekte labrador die graag een wolf was geweest.
Het einde kwam op een vrijdagavond. Ik kwam thuis, uitgeput maar tevreden omdat ik een bonus had gekregen op het werk. Op de tafel stond een slap boeketje anjers en een fles Cuvée des Hollandais-mousserende wijn.
Pieter straalde alsof de loterij hem toeviel.
Marlies, ga zitten. We moeten praten. Ik vind dat we de regels kunnen versoepelen. Ik stel voor hij pauzeerde dramatisch, vijftig euro in het gezamenlijke huishouden te doen. Voor eten.
Ik bekeek hem, de anjers die de jaren tachtig uitstraalden, en de bubbels waar ik maagzuur van kreeg.
Vijftig euro? Wat een gulle bui, Pieter. Maar kijk, ik haalde een net geprinte Excel-lijst uit mijn tas, hier is de rekening.
Wat is dát nou? vroeg hij achterdochtig.
De huur, lieverd. Voor je verblijf: kamer midden in Amsterdam inclusief woon- en keukenrecht625. Gas, water, licht (aangezien jij een marathon onder de douche loopt)125. Schoonmaakkosten75. Totaal 825 per maand. Voor twee weken nu 412,50. Plus een vergoeding voor slijtage van apparaten.
Pieter werd lijkbleek.
Je vraagt geld van je eigen man, om hier te wonen?!
Van de man waarmee ik nu een gescheiden rekening heb, verbeterde ik vriendelijk. Zoals je zelf zei: alles van mij blijft bij mij. Dit huis is van mij. Dus jij bent gewoon een huurder. Zonder contract mag ik je met 24 uur eruit zetten.
Dit is ordinair! Schandalig! Ik ben een man! schreeuwde hij en stootte bijna zijn stoel om.
Je bent een man die op zijn vrouw probeert te besparen maar vergeet dat hij op haar kosten leeft, sprak ik stil maar streng, elk woord als een klap. Je wilt partner zijn? Word het dan. Betaal. Of zoek een plek waar status goedkoper is.
Hij hapte naar adem, waggelde heen en weer, handen als vleugels in de lucht.
Je gaat dit berouwen! siste hij. Ik vertrek! Ik vind wel iemand die mij waardeert en niet alleen een huis!
Succes, Pieter. Vergeet je vrieskroketten niet uit de diepvries. Dat is je aandeel, ik houd niet van andermans spullen.
Hij rende door het huis, gooide spullen in een tas, schreeuwde dat ik een “krenterige feeks” was, dat ik de liefde had vermoord en dat hij in de regen de stad in trok, berooid…
Bel je moeder even dat je komt logeren? zei ik, terwijl ik mezelf een glas van de goede witte inschonk. En neem de goedkoopste taxi, voor je status.
Hij sloeg de deur zo hard dicht dat zelfs de onderbuurvrouw opschrok in plaats van mijn geweten.
De stilte in het huis was zoet als suiker. Ik zat in mijn stoel, keek naar de nachtelijke grachten en voelde een ongekende lichte vrijheid. Mijn telefoon trilde: een bericht van Aafje, mijn schoonmoeder.
Hij is er. Boos, hongerig, eist rechtvaardigheid. Heb hem verteld dat rechtvaardigheid duur is, en hij geen geld heeft. Reken hem af voor het eten en het logeren. Laat hem maar wennen aan de markt. Hoe is het daar?
Ik glimlachte en antwoordde: Helemaal goed, mam. Spaar nu voor nieuwe gordijnen. Op het uitgespaarde geld.
Het loont nooit om iemand uit te leggen waarom hij dom is. Het is effectiever om hem zijn les te laten betalen, tegen het volle tarief. Want als een man om onafhankelijkheid vraagt, zorg dan dat hij ermee kan leven zodra hij het krijgt.
