Dertig jaar heb ik gewerkt in een naaiatelier, opdat mijn kinderen het beter zouden hebben. Op mijn zeventigste verjaardag legden ze allemaal samen voor een groot boeket met thuisbezorging. Ik stond in mijn lege appartement met de bloemenmand van de bezorger en huilde. Had iemand me veertig jaar geleden verteld dat ik op mijn zeventigste verjaardag zo alleen zou staan, dan had ik het voor een slechte grap gehouden. Maar het leven kent zo zijn bittere grapjes en vraagt niet of je klaar bent voor de clou.
Die donderdagochtend werd ik om zes uur wakker, uit gewoonte, alsof ik weer naar de eerste ploeg moest. Ooit stond ik dagelijks voor dag en dauw op, dertig jaar lang, om maar niet te laat te zijn in het atelier bij de Singel, waar ik uniformen, schorten en werkkleding maakte. Amsterdam kende toen verschillende van die werkplaatsen; aan ieder tafeltje zaten vrouwen gebogen over hun machine, naalden in hun vingers, dromen in hun hoofd en hoop in hun kinderen. Want voor wie deed je het anders?
Mijn Gerard, moge hij rusten in vrede, werkte bij de NS. Samen hebben wij het huishouden gedraaid. Ik klaag niet we hebben wel wat opgebouwd. Eerst een klein flatje in Slotervaart, daarna ruilden we voor een tweekamerwoning mét keuken in Osdorp, wat toen heel wat was.
Stadsverwarming, uitzicht op de parkeerplaats. Maar de kinderen hadden altijd schone kleren, een warme maaltijd en boeken voor school. Martijn kreeg Engelse bijles, Lieke deed een computercursus. Gerard nam overuren, ik naaide na het werk gordijnen en trouwjurken voor de buurt.
En kijk het had echt zijn waarde. Martijn heeft rechten gestudeerd, runt nu een advocatenkantoor in Den Haag. Lieke heeft haar eigen bedrijfje in Rotterdam iets met marketing, nooit helemaal begrepen wat precies, maar de mensen betalen haar, en goed ook. Ik ben trots op hen, werkelijk waar. Toch smaakt die trots de laatste tijd een beetje als thee zonder suiker het lijkt hetzelfde, maar er mist iets.
Gerard is acht jaar geleden heengegaan. Hartstilstand plots, zonder afscheid, ‘s nachts in zijn slaap. Het eerste jaar belden de kinderen elke dag. Het tweede jaar elke week. Nu belt Martijn op zondag na de lunch, als hij het niet vergeet.
Lieke stuurt korte berichtjes, net alsof ze telegrammen tikt: “Mam, alles goed? Dikke kus.” Ik stuur terug: “Alles goed, meisje.” Want wat moet je anders schrijven? Dat ik s avonds tegen de televisie praat? Dat de enige die me afgelopen zaterdag aansprak de cassière bij de Albert Heijn was?
Voor deze verjaardag had ik een hele week in de voorbereiding gezeten. Gek mens als ik ben bakte ik een ouderwetse kwarktaart, zo eentje op spritsdeeg, oud familierecept. Nieuw tafelkleed gekocht. Het mooie servies opgezocht, dat we bij ons huwelijk kregen en nooit gebruiken. Vier borden. Want Martijn zei: “Ik probeer echt te komen,” en Lieke schreef: “Even kijken hoe mijn rooster is.”
s Ochtends belde Martijn. Zijn stem vermoeid, alsof hij de hele nacht had gewerkt. “Mam, het gaat niet lukken, ik heb een zaak vandaag. Ze hebben hem ineens verschoven en ik kon geen nee zeggen. Maar zaterdag kom ik écht, goed?”
Een uurtje later een sms van Lieke. Niet eens gebeld. “Mam, onverwachts een congres in Groningen, ik red het niet, hou van je, ik kom komend weekend echt!!!” Drie uitroeptekens. Alsof extra leestekens haar lege stoel konden vullen.
Ik stond in de keuken, keek naar de vier borden. Naar de kwarktaart. Naar het belachelijk vrolijke zonnebloem-tafelkleed dat ik had gekocht omdat het zo leuk leek. Toen heb ik alles maar weer opgeruimd. Borden in de kast, kleed opgevouwen. Kaastaart onder de doek.
Om drie uur ging de intercom. Een jongen, misschien twintig, in een donkerblauw jack stond voor de deur met een enorme bloemenmand rozen, lelies, en nog iets wat ik niet kende. En een kaartje. “Lieve Mama, we wensen je veel gezondheid en al het beste! Martijn en Lieke.”
De jongen glimlachte. “Gefeliciteerd, mevrouw! U wordt erg geliefd.”
Ik nam de mand aan. Die was zwaar. Ik zette hem op het bijzettafeltje in de gang, deed de deur dicht, ging op het krukje bij de kapstok zitten. Vijf minuten misschien. Misschien twintig. De bloemen roken heftig, bijna te sterk in zo’n klein halletje.
Die avond belde Riek mijn laatste buurvrouw met wie ik nog praat. Vijf en zeventig, woont een verdieping lager, ook alleen. “Anneke, kom jij even een kop thee halen, ik heb appeltaart gebakken.” Dus ik ging. We zaten tot tien uur in haar keuken. Riek vroeg niets over de kinderen. Ze wist al genoeg.
Zaterdag stond Martijn voor de deur. Alleen, zonder zijn vrouw of kinderen. Drie uurtjes, waarvan minstens een met zijn telefoon op het balkon. Hij liet een envelop met geld achter op het kastje in de gang. Lieke zegde het weekend af “iets urgents, mam, maar met kerst ben ik er zeker.”
Toen besefte ik iets. Mijn kinderen houden van mij, zeker weten. Maar wel op hun manier, in hun eigen planning, ergens tussen een zitting en een congres in. Ze houden van mij zoals ik van mijn naaimachine hield toegewijd, maar altijd met één oog op de klok. Dertig jaar werkte ik voor hen en was trots dat zij niet in een atelier hoefden te zitten zoals ik. Maar niemand had me verteld dat de prijs voor hun betere leven mijn lege huis zou zijn.
De kwarktaart at ik samen met Riek op. De bloemen bleven een week fris en verweldden. De envelop van Martijn ging in de la waar Gerard vroeger zijn spoorwegpapieren hield.
Gisteren heb ik een ticket geboekt voor een reisje naar Zuid-Limburg. Met de bus, twee dagen, seniorengroep. Riek gaat gezellig mee. Toen ik Lieke aan de lijn had en het vertelde, klonk ze verbaasd. “Mam, sinds wanneer doe jij zulke dingen?”
“Sinds mijn zeventigste verjaardag, meisje,” zei ik.
Drie seconden bleef het stil aan de andere kant. Toen zei Lieke: “Mooi, mam,” en begon over iets anders. Maar die drie seconden stilte die zeiden meer dan al haar uitroeptekens. Ik weet dat ze het ooit zal begrijpen, misschien als ze zelf zestig is en een lege stoel aan tafel heeft. Maar ik wacht daar niet meer op.
Ik ben zeventig. Ik heb gezonde benen, een kaartje voor de bus en een buurvrouw die appeltaart bakt. Gerard zou gezegd hebben: “Anneke, kom op, niet zeuren. Gaan met die banaan.” Dus ik ga.
