Stefana Kruka znaleziono rankiem, a pies wył od poprzedniego wieczora. Jadwiga Dąbek słyszała to wycie przez dwa płoty, ale nie wyszła z domu, bo Grom wył często i dawno temu przestała przez to wstawać. Wycie było niskie, ciągłe, bez przerw, i do północy stało się częścią nocy, jak wiatr albo szum wody w rurach.
Dzielnicowy przyjechał w południe, zapieczętował dom i odjechał. Spisywał coś na masce, palił papierosa i zerkał na psa, ale nie podszedł. Powiedział Jadwidze przez płot, że ciało zabrali do powiatu i że trzeba szukać rodziny. Potem zatrzasnął drzwiczki i odjechał koleinami, zostawiając w błocie dwie głębokie ślady po kołach. A pies został. Siedział na łańcuchu, z pyskiem uniesionym ku niebu, i z jego gardła szedł dźwięk równy, niski, jak z rury, którą zapomniano zakręcić. Nie szczekanie, nie skomlenie. Wycie. Takie, że gdy się słucha za długo, coś boli pod żebrami.
Jadwiga stała przy swojej furtce i patrzyła przez drogę na podwórko Stefana. Błoto po nocnym deszczu błyszczało w koleinach, a ziemia pachniała ciężko i wilgotno, jak świeża grządka. Płot się przekrzywił, trzy sztachety leżały w pokrzywach, ale furtka zamykała się na drut, i drut był skręcony porządnie, w cztery obroty. Stary nie naprawiał płotu, ale furtkę zamykał co wieczór. Jadwiga wiedziała to, bo widziała z okna kuchni, jak wychodził o zmierzchu i skręcał drut suchymi palcami. Przeszła na drugą stronę drogi, rozkręciła drut i weszła na podwórko. Pachniało mokrą ziemią, psem i czymś kwaśnym, zastaną wodą z beczki przy szopie.
Grom przestał wyć i odwrócił głowę. Rudy, z czarną pręgą wzdłuż grzbietu, duży, podobny do owczarka, którego ktoś pomieszał z kundlem. Na pysku siwizna, a oczy żółte, mętnawe, jak u starych psów, które widziały więcej, niż trzeba. Łańcuch ciągnął się od słupa do obroży. Gruby, o dużych ogniwach, pięciometrowy. Jadwiga znała ten łańcuch od siedmiu lat. Co lato widziała z okna, jak Grom chodzi po łuku i wydeptuje w ziemi rowek. Rów przez lata stał się głęboki, po kostkę, i stała w nim deszczówka. Zimą łańcuch pokrywał się szronem, a ogniwa grzechotały na wietrze. Ale teraz Jadwiga zauważyła coś, czego nie widziała wcześniej: z jednej strony, tam gdzie łańcuch napinał się najmocniej, ogniwa były wytarte do połysku. Metal wypolerowany jak klamka, której dotyka się codziennie. Pies ciągnął zawsze w jedną stronę. Nie miotał się, nie krążył. W jedną.
Przy słupie stała miska. Aluminiowa, pognieciona, z resztkami kaszy. Kaszka wyschła. Ziarenka gryki przywarły do ścianek, a na wierzchu zastygł tłuszcz. Obok druga miska z wodą, w której pływał liść. Stefan nakarmił psa rano tego dnia, kiedy umarł. Albo wieczorem poprzedniego. Jadwiga popatrzyła na miskę i poprawiła chustkę na głowie, bo ręce same sięgnęły po coś znajomego. Siedem lat mówiła sąsiadom, że stary męczy psa. Mówiła Zofii Jabłońskiej ze sklepu, mówiła listonosce Bożenie Lis, mówiła córce przez telefon. Łańcuch, buda, kasza i żadnego spaceru. Żywa istota przy słupie. I za każdym razem, kiedy to powtarzała, czuła, że ma po swojej stronie prawdę, która grzeje lepiej niż piec i nie wymaga dowodu. Prawda jest przecież oczywista: pies na łańcuchu, właściciel milczy, więc winny.
Bożena przyszła godzinę później, przyniosła chleb i mleko, bo przywykła nosić Stefanowi i teraz nie wiedziała, komu to oddać. Powiedziała, że widziała go w sobotę, brał emeryturę i kupił dwa kilogramy kaszy gryczanej. Dla siebie i dla psa. Jadwiga zapytała, czy Stefan nie ma rodziny. Bożena pomyślała, przyciskając torbę do boku, i przypomniała sobie córkę Stefana. Wandę. Mieszka w Kalinówce, za szosą, dwanaście kilometrów. Dawno nie przyjeżdżała. Bożena dodała cicho: – Córka chciała zabrać psa. Ale stary się nie zgadzał. Mam gdzieś zapisany jej numer.
Jadwiga milczała. Pomyślała: skąpy, nawet psa nie oddał, skoro sam nie dawał rady. Potem podeszła do słupa. Karabińczyk na obroży zardzewiał, a palce ześlizgiwały się z mokrego metalu. Jadwiga tarła go, przekręcała, naciskała zatrzask kciukiem. Rdza wbiła się pod paznokcie, a dłonie pachniały żelazem, cierpko i zimno. Grom stał spokojnie. Nie skomlał, nie szarpał się. Czekał, jakby wiedział, że właśnie teraz to się stanie, i wytrzymał te siedem lat tylko dla jednego kliknięcia. Karabińczyk ustąpił. Obroża zsunęła się z szyi, a pod nią widać było pas zmiętej sierści, jasny, prawie biały, jak ślad po obrączce. Pies otrząsnął się całym ciałem, od pyska po ogon. Potem spojrzał na Jadwigę. Przez chwilę stał. I ruszył.
Nie do niej, nie do miski, nie do budy. Do płotu. Prześlizgnął się między sztachetami, wyskoczył na drogę i pobiegł. Jadwiga zobaczyła, jak rudy grzbiet mignął za krzakami bzu i zniknął. Poszła na pocztę do Bożeny, trzeba było skontaktować się z córką Stefana.
A pies tymczasem już przeszedł szosę. W miejscu, gdzie droga robiła zakręt i samochody zwalniały przed mostkiem nad rowem, przeczekał i przebiegł. Skręcił w polną drogę do Kalinówki. Kalinówka zaczynała się od trzech topoli i przystanku autobusowego bez wiaty. Grom skręcił w drugą ulicę, przebiegł obok pompy, obok ogródka z daliami i zatrzymał się przed domem z zielonym dachem. Ganek był niski, o dwóch stopniach, deski sczerniały od wilgoci. Drzwi obite dermą, a w rogu obicie odeszło i zwisało trójkątem. Grom usiadł przy drzwiach i zaczął skomleć. Ogon uderzał o stopień, a to stukanie było jedynym wesołym dźwiękiem całego dnia.
Drzwi się otworzyły. W progu stała kobieta, szczupła, ciemne włosy upięte w kok, na rękach mąka. Z domu pachniało ciastem i wanilią; ciepły zapach wypłynął na ganek i zmieszał się z zapachem mokrej ziemi. Kobieta popatrzyła na psa. Potem przykucnęła, wzięła jego pysk w dłonie, a mąka z palców osiadła na rudej sierści białymi plamami. Grom wtulił nos w jej nadgarstek i zamknął oczy.
W tej właśnie chwili zadzwoniła Jadwiga. Powiedziała, że Stefan umarł. Że pies zerwał się z łańcucha i uciekł.
– Jest u mnie. Wanda.
Jadwiga aż jęknęła – dwanaście kilometrów szosą!
I Wanda opowiedziała. Grom był szczeniakiem, kiedy Wanda jeszcze mieszkała z ojcem. Przyniosła go z osady, miesięcznego, rudego, z jednym stojącym uchem. Wychowała go, karmiła z pipety, przez pierwszy tydzień spała z nim na podłodze, bo skomlał i nie mógł zasnąć sam. Potem Wanda wyszła za mąż i przeprowadziła się do Kalinówki. Grom został z ojcem.
Pies biegał do niej. Przez pole, przez szosę, dwanaście kilometrów w jedną stronę. Przybiegał wieczorem, kładł się na ganku i czekał. Wanda karmiła, głaskała, zostawiała na noc. Rano Grom wracał. Znów dwanaście kilometrów. Za pierwszym razem został potrącony po pół roku. Samochód uderzył go błotnikiem i przeciągnął po żwirze. Stefan znalazł go na poboczu i niósł do domu na rękach, cztery kilometry. Wanda przyjechała stopem i razem zawieźli psa do weterynarza do powiatu. Blizna została na lewym boku, długa, od żeber do łapy.
Grom wyleczył się i po miesiącu znów uciekł. Potrącili go drugi raz. Ten sam odcinek, ten sam zakręt. Pęknięcie kości miednicy, trzy miesiące bez ruchu. Stefan zmieniał posłanie dwa razy dziennie i wynosił psa na podwórko na rękach, żeby widział niebo. Po tamtym razie Stefan kupił łańcuch. Wanda prosiła, żeby oddał jej psa. Stefan odmówił. Powiedział jedno: – On wróci. Zawsze wraca. A szosy trzeci raz nie przeżyje.
Wanda kłóciła się, przez pół roku nie przyjeżdżała. Potem przyjeżdżała rzadziej. Potem przestała. Siedem lat Grom siedział na łańcuchu. Stefan gotował mu kaszę rano i wieczorem. Gryczaną, czasem jaglaną, z kawałkami mięsa, które kupował u Zofii ze sklepu za pół ceny. Sprawdzał obrożę, smarował karabińczyk, żeby nie zardzewiał na dobre. Siadał obok na pniaku i milczał. Grom kładł mu na kolanach łeb i siedzieli tak do zmroku, dwóch starców, jeden na pniaku, drugi na łańcuchu. Jadwiga widziała to z okna kuchni każdego wieczoru.
Grom został u Wandy. Był tam, gdzie szedł od siedmiu lat.
Jadwiga jeszcze raz zajrzała za furtkę Stefana i zatrzymała się przy słupie. Łańcuch leżał w błocie, zwinięty w koło. Jadwiga podniosła go. Ogniwa były ciężkie, zimne, a jedna strona błyszczała, wypolerowana na gładko. Powiesiła łańcuch na gwoździu wbitym w słup. Zakręciła drut na furtce w cztery obroty, tak jak robił Stefan. Postała chwilę, patrząc na puste podwórko, na rowek wydeptany łukiem w ziemi, na pniak przy słupie. Potem przeszła na drugą stronę drogi i zamknęła za sobą furtkę. Miskę umyła i postawiła na własnym ganku. Na wszelki wypadek. Gdyby Grom wrócił.
