Lieke van der Meer trouwde laat (volgens haar moeder) – op eenendertigjarige leeftijd. Maar zo liep het nu eenmaal, al was Lieke best knap – grijze ogen, lichtbruin golvend haar tot op de schouders, een lieve glimlach.
‘Je had eerder een man moeten zoeken, maar jij wilde altijd studeren en bescheiden zijn. En jouw vriendinnen hebben de beste vrijers uitgekozen,’ mopperde Anna van der Meer, Liekes moeder. ‘Nu blijft er over wat er overblijft. Die Kees van jou bevalt me niks. Komt uit een simpel gezin, ouders uit het dorp, maar hij heeft een air alsof hij de koning is… Wat is dat toch?’
Kees had inderdaad een lastig karakter: heerszuchtig, arrogant en onverdraagzaam. Dat werd pas duidelijk nadat Lieke met hem trouwde. In het begin deed Kees zijn best, verleidde haar met bloemen en was attent.
Maar toen de romantische fase van het jonge stel voorbij was, liet hij zijn ware aard zien. Op elk moment maakte hij scherpe opmerkingen tegen Lieke, zonder eraan te denken dat zijn betweterige toon haar kon kwetsen. Toch deed Lieke haar uiterste best om het huwelijk te redden. Ze luisterde naar haar man, werkte bij een ingenieursbureau, werd gerespecteerd op haar werk, en regelde thuis alles. Kees fronste alleen maar en liet zijn slechte humeur op haar af.
Ze kregen een zoon, Antoon, en toen de jongen ziek werd en ’s nachts niet sliep, trok Kees zich helemaal terug. Hij ging in de logeerkamer slapen om niet gestoord te worden.
Toen Antoon vier was, scheidden ze. Lieke, uitgeput door het karakter van haar man, besloot alleen haar zoon op te voeden. Kees stemde met een gemak dat Lieke het meest kwetste in met de scheiding. Later bleek dat hij al iemand anders had. Gelukkig verhuisde Kees snel met zijn nieuwe vrouw naar een andere stad. Dat maakte het voor Lieke draaglijker – ze hoefde tenminste haar ex niet op straat tegen te komen…
Al haar liefde stak Lieke in de opvoeding van haar enige zoon, Antoon.
‘Lieke,’ zei haar moeder vaak, ‘je bent nog jong, aantrekkelijk. Zoek een man, of tenminste een vriend voor jezelf…’
Maar Lieke luisterde niet naar Anna van der Meer. Ze werkte hard om Antoon alles te geven wat hij nodig had. Ze bezuinigde overal op om te sparen voor zijn studie en zijn bruiloft. Zichzelf gunde ze niets. De alimentatie van Kees was karig.
Antoon groeide op, deed het goed op school en kreeg in de bovenbouw bijles om zich voor te bereiden op de universiteit. Lieke had hem enthousiast gemaakt voor haar vakgebied. Tegen het einde van zijn studie wist hij al dat zijn moeder op haar werk had geregeld dat hij daar kon komen werken.
‘Ik ga binnenkort met pensioen, en jij komt als jonge kracht bij ons! De directeur heb ik overgehaald. Hij kent onze familie al jaren en heeft beloofd je aan te nemen…’ zei Lieke blij.
Antoon begon meteen na zijn afstuderen te werken bij het ingenieursbureau waar zijn moeder jaren had gewerkt.
‘Ik zal je niet teleurstellen!’ omhelsde hij zijn moeder. ‘Jij kunt straks gaan rusten… Generatiewisseling!’
Een jaar later ging Lieke met pensioen – ze was precies vijfenvijftig geworden. In die tijd had Antoon een vriendin gevonden, Marieke. Ze was een knappe blondine met een volle figuur en slanke benen. Antoon was smoorverliefd en het stel maakte plannen voor de bruiloft.
Lieke was blij voor haar zoon. Alleen het slechte humeur van haar moeder wierp een schaduw. Anna van der Meer was al tachtig en de ambulance stopte regelmatig voor haar flat. Lieke woonde soms bij haar moeder als die zich extra beroerd voelde, en haastte zich dan weer naar huis. Maar elke dag bezocht ze haar moeder, bracht eten, kocht medicijnen. Haar moeder vroeg dan naar de jongelui, naar het weer en naar Liekes gezondheid.
‘Ik ga binnenkort heen, meisje,’ zei Anna van der Meer. ‘Maar ik maak me zorgen om jou. Niet om Antoon – die heeft zijn vrouw. Ze zijn jong, gezond, sterk. Maar jij hebt je hele leven voor hem gezorgd, gesleept, gespaard voor zijn bruiloft. Samen hebben we geld gegeven voor een auto. Alles voor hem. Jij bent niet hertrouwd, je bent nooit naar het zuiden of naar zee geweest… Ik heb met je te doen. En nu lig ik al twee jaar ziek, weer op jouw handen.’
‘Ach mam, ik heb nergens spijt van. Antoon is mijn levenslicht…’ begon Lieke.
‘Precies, levenslicht, maar zo hoort het niet. Je hebt hem verwend… Het is al een halfjaar na de bruiloft, en ze zijn niet één keer bij me langs geweest… Weten ze dat ik ziek ben, op de rand van het graf? Misschien zien we elkaar niet meer… En bij jou komen ze ook niet. Is dat normaal?’ maakte oma Anna zich zorgen.
‘Ach mam, ze hebben een wittebroodsperiode. Ze hebben geen tijd voor ons. En ze werken ook…’ verdedigde Lieke haar zoon en schoondochter.
‘Nee,’ schudde Anna van der Meer haar hoofd. ‘Dat klopt niet. Moeder blijft moeder. En jij hebt zo veel voor hem gedaan… Vergeten mag niet. Noch in verdriet, noch in geluk… Je hebt hem toch verwend…’
Lieke zweeg. Later belde ze Antoon en vroeg hem langs te komen bij oma, omdat die zich niet goed voelde.
Antoon kwam met Marieke. Ze zaten een halfuur bij Anna, dronken thee en haastten zich weer naar huis. Ze woonden bij Mariekes ouders, in een vrijstaand huis.
Oma Anna overleed. Lieke huilde, rouwde om haar moeder, maar ook om zichzelf. De woorden van haar moeder klonken steeds vaker in haar oren tijdens de lange avonden. Ze zat alleen bij het raam en herinnerde zich hoe Antoon vroeger thuiskwam van zijn werk, hoe zij de tafel dekte en ze nieuwtjes uitwisselden… Nu was ze alleen.
Maar Lieke vermande zich en ging werken op een kinderdagverblijf. Iedereen was verbaasd.
‘Je hebt een hbo-opleiding en je gaat nou de vloer dwellen? Op je oude dag?’ zeiden buren. Lieke antwoordde: ‘Ik heb mijn hele leven gebogen gezeten over tekentafels. Nu mag ik wel wat bewegen. Mijn moeder werkte vroeger op een crèche. Ik hield ervan om na school bij haar langs te gaan…’
Lieke had een klein pensioen. Al haar spaargeld was naar Antoon gegaan. Ze was gewend zuinig te leven, maar nu wilde ze iets vrijer zijn in haar uitgaven. Het werk kostte kracht en tijd, maar vervelen deed Lieke zich niet. Bovendien besloot ze op aanraden van een buurvrouw mee te gaan naar een volkskoor in het buurthuis. Haar leven werd er stukken leuker op.
Lieke hield zichzelf bezig omdat ze Antoon en Marieke niet wilde storen in hun prille geluk. Maar het deed pijn dat haar zoon niet alleen niet langskwam, maar ook zelden belde – alleen voor zaken.
Soms huilde Lieke ’s avonds, bladerend door een album met kinderfoto’s van haar zoon. Om eenzaamheid te verdrijven, liet ze haar favoriete foto’s van hen samen vergroten afdrukken, lijstte ze in en hing ze als schilderijen aan de muur.
Steeds bleef ze staan bij een foto, streek met haar vinger over het gezicht van haar zoon en glimlachte. Soms leek het of hij teruglachte. Dan wachtte ze op een telefoontje, en was ze blij als hij soms langskwam voor een kop thee of om zijn oude spullen op te halen.
Antoon bleef nooit lang. Hij merkte de ingelijste foto’s niet eens meteen op. Toen hij ze eindelijk zag, bleef hij staan, keek zijn moeder verbaasd aan en vroeg: ‘Waarom hang je die ineens op?’
‘Ach…,’ aarzelde Lieke. ‘Ik ben niet meer zo jong, en ik denk terug aan die gouden tijd toen jij klein was…’
Antoon knikte en haastte zich weer naar huis, naar zijn vrouw. Hij begreep de ‘grillen’ van zijn moeder niet echt. Lieke had het gevoel dat haar moeder haar vanuit de hemel hielp. Er was ook een vriend uit het koor verschenen.
‘Nou, Lieke, wij hadden maar drie mannen in het koor, en jij pikt er één in. Wij hebben hem al die jaren niet kunnen versieren, maar jij hebt hem meteen verliefd!’ lachten de koorleden openlijk. ‘Zo zie je maar – een nieuw gezicht!‘
Iedereen lachte, en de ‘verliefde’ Nico van den Berg kuste Liekes hand, terwijl hij haar na de repetitie naar huis bracht.
Lieke nam deze vriendschap niet serieus. Ze aanvaardde de attenties van de 65-jarige solist met goedheid en een beetje medelijden. Maar Nico hield vol, hij aanbad Lieke met heel zijn hart.
‘Lieke, u heeft geen idee hoe fijn het met u is. Knap, intelligent, kunt luisteren, rustig… U bent een schoonheid.’
‘Ach, niet zo overdrijven, anders word ik verwaand. Ik geloof u wel, en ik kan hetzelfde over u zeggen. Bovendien bent u zo getalenteerd! U zou op het grote podium moeten staan.’
‘Ik wilde eigenlijk stoppen met optreden. Zingen kan thuis, met de kinderen op feestdagen. Maar ik kwam tien jaar geleden bij het koor omdat ik weduwnaar was en de avonden niet alleen kon verdragen. Nu heb ik goede leiding, optredens, feestjes. En ik ga nergens heen – ik wil bij u blijven.’
Lieke ging naar huis, keek weer naar de foto’s en zuchtte. Antoon belde nog steeds zelden. Niets kon dat gemis vervangen – niet het zingen, niet het werk, niet de vrienden.
Maar ze verdroeg het en genoot van de zeldzame bezoeken. Pas de laatste tijd begon hij te hinten dat het goed zou zijn oma’s flat te verkopen om samen met Marieke een eigen woning te kunnen kopen.
‘Heb je het niet naar je zin bij haar familie?’ vroeg Lieke bezorgd.
‘Jawel, maar Marieke wil een eigen flat,’ aarzelde Antoon.
‘Nou, dan zijn jullie welkom! Je kunt er morgen al in!’ zei Lieke. ‘Het is een klein twee-kamerappartement, maar voor een jong stel voorlopig groot genoeg.’
‘Echt?’ straalde Antoon. ‘Je bent de beste moeder van de wereld! Ik ga het Marieke vertellen. We hebben een eigen huis!’
‘Wacht even, zoon. De flat blijft van mij,’ hield Lieke hem tegen. ‘Ik schrijf hem voorlopig niet over. Jullie mogen er wonen, en zorg dat ik kleinkinderen krijg.’
Antoon vertrok. Kort daarna verhuisde hij met Marieke naar oma’s gezellige flat. Precies een jaar later, zoals Lieke had gevraagd, werd hun dochter geboren, tot vreugde van iedereen, vooral van de jonge ouders.
Lieke was inmiddels gestopt met werken. Ze besefte dat het tijd was om aandacht aan haar kleindochter te besteden, maar ook aan zichzelf, om gezond te blijven. Haar aanbidder Nico van den Berg was zo vasthoudend dat hij Lieke overhaalde om samen te gaan wonen, al hielden ze ieder hun eigen flat aan.
Lieke raakte gewend aan haar rol als oma en als partner. Ze verbaasde zich erover hoe snel haar leven veranderde. Ze bedankte Nico voor zijn ‘tweede lente’, en hij bleef zich verheugen over hun liefde en de ontmoeting.
Het ging ook goed met het jonge gezin. Antoon werd attentiever voor zijn moeder en kwam vaker langs. Op een dag begon hij over een ruil van woningen.
‘We krijgen een tweede kind, mam,’ zei hij.
‘Ja, dat weet ik. Heel fijn,’ glimlachte Lieke.
‘Marieke vraagt of jij naar oma’s flat wilt verhuizen, en wij naar deze. Die is ruimer, tien vierkante meter groter, jarenvijftigbouw. Met twee kinderen is dat handiger…’
‘Waarom vraagt Marieke dat altijd via jou, en zegt ze zelf niks?’ glimlachte Lieke. ‘Weet ze dat ik jou niets kan weigeren? En waarom overtuigt ze haar eigen ouders niet om in oma’s flat te gaan wonen, en jullie het grote huis van hen te krijgen? Ze is enig kind! Dan hebben de kinderen alle ruimte!’
Antoon werd rood en vertrok. Lieke haastte zich niet om haar zoon tegemoet te komen. Ze was gehecht aan haar eigen flat. Alles lag op zijn plek, vertrouwd, met haar ogen dicht vond ze elke naald.
En toen herinnerde Lieke zich haar moeders woorden: ‘Je hebt hem verwend, die Antoon, o zo verwend…’ Ze besloot de tijd te nemen. Er werd een tweede kleindochter geboren, wat veel gezellige drukte gaf. De meisjes groeiden op in één kleine kamer, en in het weekend gingen ze op bezoek bij oma Lieke of bij Mariekes ouders. Daar was de ruimte: tuin, schuur, schommel en frambozenstruiken.
Lieke en Nico gingen samenwonen in haar flat. Ze verhuurden Nico’s flat om extra inkomen te hebben. Ze hielden van theater en korte reisjes van een of twee dagen. Daarom waren ze samengegaan.
Pas twaalf jaar later, toen Nico overleed, verhuisde Lieke naar haar moeders flat, de flat van haar eigen jeugd.
‘Zo, zoon, neem onze flat maar. Ga daar maar wonen. Voor mij is dat kleine plekje groot genoeg,’ zei ze tegen Antoon. ‘Ik heb genoeg gereisd, genoeg gezongen. Ik blijf thuis, wacht op de meisjes en op jullie. Ik hoop dat jullie me niet in de steek laten…’
Haar zoon omhelsde haar en hielp haar verhuizen naar de vertrouwde muren. Hij liet de flat opknappen.
Lieke veranderde niets aan de inrichting. Ze hing alleen de grote foto’s op van haar zoon, haar moeder, en van zichzelf als jonge vrouw. Op een tafeltje stond een portret van Nico.
‘Zo zijn we samen hier,’ glimlachte Lieke licht en rustig, terwijl ze naar haar geliefden op de foto’s keek. ‘Wat kan ik nog meer wensen? De muren van thuis en de warmte van mijn dierbaren.’
De kleindochters kwamen regelmatig bij haar logeren, in hun vertrouwde kamertje waar hun bedjes nog stonden. De gesprekken duurden lang, afgewisseld met gelach en grappen.
‘Zo, meiden, tijd om te slapen!’ commandeerde oma vanuit de woonkamer. ‘Eksters… Morgen moeten we vroeg op. Ik ga jullie leren hoe je kaas-omeletten maakt. Jullie worden straks bruidjes – ik neem zelf het proefexamen af!’De meisjes lachten en renden naar hun kamertje, maar oma riep hen nog één keer terug. ‘En onthoud: een goede omelet begint met liefde, net als een goed leven.’ Ze glimlachte naar de foto’s aan de muur – naar haar moeder, naar Nico, naar Antoon als kleine jongen. De avondzon viel door het raam, precies zoals vroeger, toen ze hier zelf kind was. Lieke voelde een diepe, stille voldoening. Ze had haar eigen pad gevonden, met vallen en opstaan, en nu waren haar kleindochters de volgende die leerden koken, liefhebben en kiezen. En toen, jaren later, op de bruiloft van de oudste, stond Lieke in dezelfde keuken, een omelet bakkend voor het ontbijt van de bruid en haar aanstaande. ‘Oma,’ zei het meisje, ‘jij hebt me alles geleerd wat echt telt.’ Lieke veegde een traan weg en fluisterde: ‘En jij leert mij dat het nooit te laat is om gelukkig te zijn.’
