Słuchaj, opowiem Ci, co mi się ostatnio przytrafiło. Przez cztery noce z rzędu kotka budziła Gienka równo o trzeciej. Zamykał drzwi, wściekał się, szukał w internecie uspokajających kropli dla zwierząt. A wystarczyło tylko wstać i pójść za nią do kuchni.
Pierwszej nocy Gienek o mało nie cisnął w nią poduszką. Na zegarze była trzecia. Najcięższa, najbardziej znienawidzona pora, kiedy człowiek jeszcze się porządnie nie wyspał, ale już go wyrwało ze snu. I przez to od razu robi się w środku sucho, gniewnie i szorstko.
Obudził się, bo ktoś miękko, ale uparcie dotykał jego policzka. Nie pazurami – właśnie łapą. Jakby nie kotka go budziła, tylko ktoś cierpliwie powtarzał: wstań. Proszę, wstań.
Gienek otworzył oczy i zobaczył Jadzię. Stała przy poduszce – trójkolorowa, z rozdartym lewym uchem – i patrzyła na niego tak, jak potrafią patrzeć tylko zwierzęta: wprost, bez zażenowania, bez zbędnych wyjaśnień. Po chwili łapa znów wylądowała mu na twarzy.
– Co ty, oszalałaś? – wymruczał ochryple. Jadzia cicho miauknęła. Nie głośno. Nie żałośnie. Ale tak, jakby od tego krótkiego dźwięku naprawdę coś zależało.
Gienek usiadł na łóżku – zły, ciężki, z tą natychmiastową nocną nienawiścią do wszystkiego, co żywe i nie daje spać. W pokoju było ciemno. Tylko latarnia z podwórka przecinała sufit mętnym, żółtym pasmem. Za oknem stał listopad – wilgotny, goły, bezsenny. Kaloryfery to grzały, to stygły. Podłoga była lodowata.
Poszedł do kuchni, nasypał karmy do miski i burknął ze złością: – Masz, jedz. I daj mi wreszcie w nocy normalnie pożyć. Jadzia podeszła do miski, obwąchała karmę, ale jeść nie zaczęła. Zamiast tego otarła się o jego nogę, odwróciła i poszła w głąb kuchni. Zatrzymała się. Obejrzała. Gienek tego już nie zauważył. Wrócił do łóżka, otulił się kołdrą i prawie od razu zapadł w sen, uznając, że kotka po prostu dziwnie się zachowuje. Bo wiadomo, zwierzęta mają czasem swoje humory, nie tę karmę, nie ten nastrój, albo księżyc świeci z nie tej strony.
Rano Jadzia była jak zwykle. Siedziała na fotelu, grzecznie podwinąwszy łapy. Potem przeniosła się na parapet. Potem położyła się przy kaloryferze. Cicha, spokojna, nawet nazbyt spokojna jak na tę, co nocą tak uparcie go podrywała.
W sumie Jadzia nie była z tych kotek, co to męczą właścicieli. Przez dwa lata życia u Gienka ani razu nie przewróciła choinki, nie darła się po nocach, nie ściągała jedzenia ze stołu i nie wisiała na firankach. Jadła elegancko. Do kuwety trafiała bez pudła. Spała w swoim fotelu. Jak czegoś potrzebowała, to prosiła z umiarem, jakby rozumiała, że człowiek i tak ma dość swoich spraw.
I właśnie za to Gienek do niej lgnął. Podkradł ją jesienią, niemal przypadkiem. Wyszedł wieczorem wynieść śmieci i zobaczył przy klatce trójkolorową kotkę z rozdartym uchem. Siedziała na mokrym betonie. Nie miotała się, nie łasiła, nie prosiła. Po prostu siedziała i patrzyła gdzieś obok ludzi, jakby dawno zrozumiała, że prosić na nic się nie zda.
Gienek stał wtedy z workiem śmieci w ręku, patrzył na nią i nagle poczuł coś nieprzyjemnie znajomego. Miała taki sam wyraz pyska, jaki on sam miał ostatnio po rozwodzie: niczego już nie oczekujesz, ale mimo to jakoś nie odchodzisz. Zaniósł worek z powrotem do mieszkania, a kota wziął ze sobą.
Imię „Jadzia” nie pojawiło się od razu. Najpierw była po prostu kotką. Potem – „ej”. Potem – „a ty co”. Aż kiedyś nasypał jej karmy i powiedział nagle: – Jadzia, chodź. Podeszła. Tak już zostało.
Po rozwodzie cisza stała się dla Gienka niemal największą wartością. Zrozumiał to nie od razu. Najpierw pusta kawalerka go przerażała. Potem zaczęła leczyć. Nikt nie dyskutował. Nikt nie wyjaśniał sobie czegoś przy kuchennym stole. Nikt nie trzaskał drzwiami i nie mówił zirytowanym głosem: – Ty znowu mnie nie słuchasz. Nie trzeba było się tłumaczyć, obiecywać poprawę. Wystarczyło wrócić do domu, zdjąć kurtkę, nastawić czajnik i milczeć.
Jadzia idealnie wpasowała się w to życie. Dlatego kiedy drugiej nocy znów przyszła go budzić, Gienek już się nie zdziwił. Rozzłościł się.
Tym razem wszystko zawczasu sprawdził. Karma w misce była. Woda była. Kuweta czysta. Okno prawie zamknięte. Jadzia najadła się, umyła i ułożyła w fotelu. Nic nie zapowiadało nocnego spektaklu. Ale po jakimś czasie Gienka obudził dźwięk drapania. Nawet nie wiedział, co to jest. Leżał, patrzył w ciemność, nasłuchiwał. Potem dotarło do niego: drzwi od sypialni. Jadzia skrobała od zewnątrz. Pazury sunęły po starym drewnie metodycznie, równo, zawzięcie. Jakby nie chciała się dostać do środka, tylko wystukać coś ważnego. Dźwięk był suchy, nieprzyjemny, denerwujący. Po chwili dołączyło do niego miauczenie. Nie głośne. Nie żałosne. Dziwne. Jakby kotka chciała coś powiedzieć, ale nie umiała. Gienek zaklął pod nosem, wstał, otworzył drzwi, wypuścił Jadzię na korytarz, położył się z powrotem, ale od razu wiedział, że nie zaśnie. Więc po prostu zamknął drzwi na zasuwkę.
Zasuwka była stara, jeszcze z czasów, kiedy w tym mieszkaniu mieszkali jego rodzice. Mała, żelazna, na dwóch wkrętach, trochę obluzowana, ale trzymała. Gienek rzadko z niej korzystał. Tylko kiedy chciał się całkiem odgrodzić od świata. Położył się. Blask latarni kreślił po suficie ukośny, żółty klin. Gdzieś w rurach szumiał owiew. W kuchni lodówka postukiwała jak stary, pijany skrzypek. Zwykłe nocne odgłosy starego bloku.
I nagle – znowu drapanie. Tym razem za drzwiami. Jadzia skrobała drewno z tym samym upartym rytmem. Potem miauknęła. Zamilkła. Znowu miauknęła. I tak prawie do czwartej nad ranem.
Gienek leżał z poduszką przyciśniętą do ucha i z każdą chwilą wściekał się coraz bardziej. Wydawało mu się, że kotka po prostu się nad nim znęca. Że cały jego kruchy nocny spokój wali się w gruzy przez jakiś zwierzęcy kaprys, którego on nie rozumie i nie ma obowiązku rozumieć.
Rano zaczęło się podle. Budzik zadzwonił o siódmej, a Gienek miał wrażenie, że w ogóle nie spał. W pracy pił kawę jedna za drugą, ziewał, rozcierał skronie, a w przerwie wszedł do internetu szukać odpowiedzi. „Kot budzi w nocy, co robić”. Internet ochoczo podpowiadał: ignorować, kupić automatyczną karmidło, podawać krople uspokajające, bawić się przed snem, wyeliminować stres, pokazać weterynarzowi. Jeden z forum wręcz przekonywał, że koty w ten sposób ostrzegają przed „światem subtelnym”. Gienek prychnął i zamówił krople.
Trzeciej nocy Jadzia znów przyszła równo o trzeciej. Jak na umówione. Najpierw – delikatne dotknięcie łapą policzka. Potem, jak udawał, że śpi – ciche miauczenie tuż przy łóżku. Potem, kiedy nadal nie wstawał – drapanie za drzwiami. Ale teraz w jej głosie było coś, co robiło większe wrażenie niż skrobanie. Dwa krótkie dźwięki. Pauza. Znów dwa. Jakby odliczała sekundy. Albo nadawała sygnał.
Gienek leżał jak zamurowany. W kuchni tykał zegar. Za oknem kołysała się latarnia. Linoleum na korytarzu cicho skrzypiało pod kocimi łapami. I gdzieś w głębi mieszkania – albo już tylko mu się zdawało – słychać było coś jeszcze. Bardzo słabe. Ledwo wyczuwalne.
Wstał gwałtownie, szarpnął drzwi i prawie krzyknął: – Dość! Jadzia przyłożyła uszy. Ale nie ustąpiła. Spojrzała na niego z dołu, długim, spokojnym wzrokiem. To spojrzenie podziałało mocniej niż niejeden żałosny miauk. Nie było w nim kociego widzimisię. Była w nim dziwna, prawie ludzka cierpliwość. Jakby od dawna powtarzała to samo i jeszcze nie miała zamiaru się poddać. Potem odwróciła się i poszła w stronę kuchni. Gienek został w drzwiach. I właśnie wtedy po raz pierwszy zrobiło mu się naprawdę nieswojo. Ale mimo to nie poszedł. Wrócił do łóżka. Do rana nie spał.
Następnego dnia na podwórku przed klatką spotkał Grażynę z trzeciego piętra. Stała jak zwykle we flanelowym szlafroku na ciepłych spodniach, z papierosem w dłoni i z miną kobiety, której już nic nie jest w stanie zaskoczyć.
– Grażyno – zagadnął Gienek. – Twój kot kiedyś cię w nocy budził? Spojrzała znaad okularów, zaciągnęła się i wypuściła dym w bok. – Budził. A co? – Bo moja trzecią noc nie daje mi spać. To łapą w twarz, to drapie, to miauczy. Wszystko sprawdziłem: karma jest, woda jest, kuweta czysta. Grażyna zmrużyła oczy. – Jak kot robi trzy noce z rzędu to samo, to znaczy, że jest powód. – Jaki znowu powód? – A sprawdzałeś? – Mówię ci, wszystko sprawdziłem. – Nie miseczkę sprawdzałeś – przerwała Grażyna. – Tylko za nią poszedłeś? Gienek zamilkł. Grażyna strzepnęła popiół i uśmiechnęła się. – One nie są głupie, Gienek. To my jesteśmy głupi. Jak cię woła, to nie zgaduj, tylko idź.
Cały dzień to zdanie chodziło mu po głowie. Do czwartej nocy się przygotował. Postawił budzik na za piętnaście trzecia, ale obudził się wcześniej. Leżał w ciemności i słuchał mieszkania. Zegar w kuchni. Lodówka. Ciche trzaski kaloryfera. I jeszcze jeden dźwięk. Bardzo słaby. Taki, który łatwo wziąć za szuranie w rurach, za wiatr albo za cokolwiek, jeśli bardzo nie chcesz nasłuchiwać.
Równo o trzeciej skoczyła na łóżko. Podeszła do poduszki. Dotknęła łapą jego policzka. Gienek od razu usiadł. – Dobra – powiedział cicho. – Idziemy. Jadzia zeskoczyła na podłogę i pewnie ruszyła przodem, nawet się nie oglądając. Jakby wiedziała, że tym razem wreszcie za nią pójdzie.
Przeprowadziła go przez przedpokój, dalej do kuchni, obok stołu, obok taboretu – do kaloryfera pod oknem. W tym kącie było najciemniej. Zielonkawe światełko mikrofalówki ledwie tam dochodziło, przez co rury wydawały się grubsze niż za dnia, a szczelina między ścianą a starym żeliwem – głębsza i straszniejsza. Od okna ciągnęło chłodem: uchyle okno znowu zostało niedomknięte. Gienek automatycznie zganił się w myślach. Od tygodnia palił przy oknie i za każdym razem zostawiał szparę „na minutkę”, a potem zapominał zamknąć. W nocy po podłodze słało się zimne powietrze, a cienka firanka poruszała się ledwie zauważalnie.
Jadzia usiadła na podłodze i wbiła wzrok w kaloryfer. Gienek przykucnął. Najpierw nie wiedział, co ma zobaczyć. Kurz pod parapetem. Zardzewiałe mocowania. Stara rura. Kawałek oderwanej listwy przypodłogowej. Nic specjalnego. Ale potem zza kaloryfera dobiegł dźwięk. Cienki, prawie nieżywy pisk. Tak słaby, że za dnia na pewno nie dałoby się go wyłowić: z ulicy szumią auta, w klatce trzaskają drzwi, u sąsiadów gra telewizor, w kuchni bulgoce czajnik. A nocą cały blok jakby zapada się w ciszę i nawet taki drobniutki dźwięk zaczyna się przez nią przebijać.
Gienek wyciągnął telefon, włączył latarkę i poświecił w szczelinę. Najpierw zobaczył tylko kurz i kłaczki pajęczyn. Potem – coś małego, czarnego, zbitego w kulkę. Kociak. Malutki. Może trzy tygodnie, góra. Oczy już otwarte, ale patrzyły mętnie, jakby nie bardzo wiedział, gdzie się znalazł. Boki mu się trzęsły. Łapki podwinięte pod brzuch. Leżał na boku, ściśnięty między rurą, ścianą i ciężkim kaloryferem tak nieszczęśliwie, jakby nie wpadł tam z własnej woli, tylko się stoczył i utknął.
Gienek poświecił wyżej, na parapet, i wtedy wszystko zrozumiał. Z zewnątrz, tuż pod oknem, biegł wąski, blaszany daszek nad wejściem do sklepu obok. Z ulicy na taki daszek mogła wejść dorosła kotka – po drzewie, po występie, po jakimś gzymsie. A dalej było uchylone okno. Szpara niewielka, ale dla małego kociaka wystarczająca. Pewnie kotka-matka przenosiła młode z miejsca na miejsce, ratując je przed chłodem albo psami z podwórka, i jedno zawlekła tu. Albo malec sam, wychodząc z jakiejś kryjówki na daszku, pociągnął w stronę ciepła. Od kaloryfera bił żar, dla takiego maleństwa to mógł być jedyny czytelny punkt orientacyjny.
A potem stało się coś prostego i strasznego. Wlazł przez okno, ześlizgnął się z parapetu w dół, za kaloryfer – w miejsce, gdzie dorosłe zwierzę może się jeszcze jakoś obrócić, ale taki mały już nie. Szpara między ścianą a żeberkami była wąska, zakurzona, z wystającym metalowym zaczepem i odstającą listwą. Wcisnąć się tam mógł – spanikowany, po omacku, wyczuwając obcy zapach mieszkania. Ale wydostać się już nie umiał. Z dołu blokowała listwa. Z boku – rura. Z góry wisiały ciężkie żebra kaloryfera. Za każdym razem, kiedy kociak pewnie próbował się wygrzebać, tylko zsuwał się głębiej w kąt.
Gienek wyobraził to sobie tak wyraźnie, że aż ścisnęło go w środku: mały, ledwo żywy kłębek ciepła wpadł tam, gdzie pachniało ratunkiem, i wpadł w pułapkę dwa kroki od ludzi. Teraz rozumiał też to, dlaczego kociak piszczał tylko nocą. W dzień w mieszkaniu było głośno. Gienek wychodził do pracy, lodówka buczała, za oknem przejeżdżały samochody, sąsiedzi z góry przesuwali krzesła, na podwórku wrzeszczały dzieci. A malec był za słaby, zmarznięty, głodny, nie mógł piszczeć bez przerwy. Zamierał, spał, zapadał w półprzytomność. I dopiero nocą, kiedy dom cichł i robiło się naprawdę zimno, budził się z głodu i strachu. I zaczynał piszczeć. Nie głośno – sił na krzyk już nie miał. Cienko. Rzadko. Prawie niesłyszalnie. A usłyszeć go mogła tylko Jadzia.
Pewnie usłyszała go już pierwszej nocy. Koty mają zupełnie inny słuch. To, co u ludzi brzmi jak szuranie w rurach albo igraszki wyobraźni, dla niej było żywą istotą. Najpierw Jadzia nosiła mu jedzenie. Teraz Gienek sam to zobaczył: w najdalszym kącie leżały zaschnięte kawałki kurczaka. Więc wynosiła mu karmę ze swojej miski. Może po jednym kawałku. Może poszturchiwała nosem. Może przepychała łapą. Jakoś udawało jej się wcisnąć jedzenie tam, gdzie sama nie mogła się wpełznąć. I dopiero kiedy zrozumiała, że to za mało, że kociak tak osłabł, że prawie przestał piszczeć, zaczęła budzić Gienka.
Gienek ostrożnie położył się brzuchem na zimnej podłodze i wsadził rękę w szczelinę. Za pierwszym razem nie weszła: przeszkadzała rura, ostra krawędź mocowania przeciągnęła mu po nadgarstku. Musiał sięgnąć z boku, niemal w ciemno. Palce w końcu dotknęły ciepłej, brudnej sierści, a kociak zapiszczał ledwo słyszalnie. – Cicho, cicho… – wyszeptał Gienek, sam nie wiedząc, po co to mówi. Objął maleństwo dłonią. Było prawie nieodczuwalne w wadze, jak zmięta rękawiczka. Tyle że ciepłe. Żywe. I drżące. Kiedy Gienek wreszcie wyciągnął je zza kaloryfera, kociak nawet nie próbował się szarpać. Tylko Słabo poruszył łapką i zamarł, wciskając mordkę w jego kciuk.
Jadzia od razu podeszła, obwąchała malucha i krótko, prawie bezgłośnie miauknęła. Jakby powiedziała: – Nareszcie.
Gienek usiadł wprost na podłodze, oparł się plecami o kuchenny szafkę i długo patrzył na czarny kuleczek w swoich rękach. Jadzia wskoczyła mu na kolana, ułożyła się przy kociaku, dotknęła go nosem – i po raz pierwszy od tych wszystkich nocy odprężyła się. Nawet przymknęła oczy.
A Gienek siedział i z bolesną jasnością rozumiał prostą rzecz: tak przywykł do swojego milczenia, do swojej osobnej, starannie urządzonej ciszy, że oduczył się od razu odpowiadać, gdy ktoś obok naprawdę wzywał pomocy.
Rano zawiózł kociaka do weterynarza. Kupił mleko zastępcze, pipetę, termofor, podkłady. Wysłuchał wszystkich instrukcji. Kiwał głową tak uważnie, jak chyba nigdy nie kiwał w pracy przed szefem. Wróciwszy do domu, urządził kociaka w kartonie z miękkim ręcznikiem przy kaloryferze. Jadzia najpierw siedziała obok z czujną miną, potem położyła się bliżej, jakby przekazała Gienkowi dyżur, ale i tak nie odchodziła daleko.
Wieczorem Gienek długo krążył po mieszkaniu i nie znajdował sobie miejsca. A potem niespodziewanie wziął telefon i zadzwonił do matki. Pierwszy raz od trzech miesięcy. Kiedy odebrała, przez chwilę się zawahał. Sam nie spodziewał się, że faktycznie wybierze jej numer.
– Mamo, ja tu… – zaczął i zamilkł. Jadzia w tym momencie wskoczyła na stół i położyła łapę obok telefonu. – Co się stało, Gienek? – spytała od razu mama. – Nic – powiedział po chwili. – Tak tylko chciałem zapytać, jak się masz.
Po drugiej stronie zapadła cisza. Nie urażona. Nie ciężka. Zwyczajnie zdziwiona. – Normalnie – odparła w końcu mama. – A ty? Gienek popatrzył na karton przy kaloryferze. Na Jadzię. Na kuchnię, która przez jedną noc nagle stała się inna. – Też… normalnie.
I po raz pierwszy od dawna to „normalnie” nie było kłamstwem.
Drzwi od sypialni już nigdy nie zamykał na zasuwkę. Potem w ogóle wykręcił wkręty i odłożył ją do szuflady. Od tamtej pory, nawet jeśli zamykał drzwi, to tylko do połowy. Bo teraz już wiedział: jeżeli ktoś przychodzi do ciebie w środku nocy i uparcie woła, to nie zawsze chodzi o to, żeby ci przeszkodzić.
