W kartotece Mireczka widniały trzy zwroty w ciągu półtora roku. Wolontariusze przestali się już spierać, kogo następnego do niego wytypować.
Justyna postawiła transporter na kafelkowej podłodze i rozpięła zamek. Rudy kot wyszedł powoli, obwąchał róg klatki, obszedł miskę z wodą i usiadł tyłem do drzwi. Pięć i pół kilograma spokojnego uporu. Robił tak za każdym razem, a Justyna już wiedziała: nie odwróci się.
Wieczorna zmiana się skończyła, wszyscy poszli, zostali tylko ci, których nikt nie zabrał.
Justyna przesunęła palcami po zimnym pręcie klatki.
– No cóż, Mireczku. Witaj z powrotem.
Kot nawet nie drgnął.
Następnego dnia rozłożyła trzy ankiety zwrotów na biurku.
Pierwsza rodzina, młode małżeństwo. Mieszkanie dwupokojowe na osiedlu, balkon z widokiem na parking. Przyczyna zwrotu: „agresywny, chowa się, nie nawiązuje kontaktu”. Wytrzymali dwa tygodnie.
Druga rodzina. Kobieta około czterdziestki, kawalerka po świeżym remoncie. „Nie zaadaptował się, syczy, zaszywa się pod wanną”. Dziesięć dni.
Trzecia. Mężczyzna z córeczką w wieku siedmiu lat. „Dziecko się denerwuje, kot nie bawi się, siedzi w kącie”. Jeden tydzień.
Justyna przeczytała wszystkie trzy kartki i przetarła nasadę nosa. Papier pachniał tonerem z drukarki i obcymi kuchniami. Sformułowania były podobne, a to podobieństwo drażniło jak drzazga pod paznokciem, ale nie potrafiła uchwycić, co dokładnie. Wszystkie rodziny przeszły rozmowę kwalifikacyjną. Wszystkie podpisały umowę. Wszystkie obiecywały cierpliwość.
Szymek zajrzał do pokoju, opierając się ramieniem o futrynę. Wysoki, chudy, w wyciągniętym szarym swetrze. Okulary w cienkiej oprawie zsunęły mu się na czubek nosa.
– No… znowu Mirek?
– Mhm.
– Może on już taki po prostu jest, Justyna. Zdarza się przecież.
– Jaki „taki”?
Wzruszył ramionami i przeciągnął samogłoskę, jak zwykle.
– No… pechowy.
Słowo zawisło między nimi. Justyna ścisnęła kubek z kawą, plastik trzasnął i wgiął się do środka. Rozluźniła palce i odstawiła kubek. Kałuża kawy rozpłynęła się po blacie ku brzegowi ankiety.
Do drugiej rodziny zadzwoniła w porze obiadu. Odebrali po szóstym sygnale.
– Słucham? Tak, pamiętam. Rudy. Mirek. Nie, u nas wszystko dobrze bez niego, dziękuję.
Głos kobiety był równy, niemal uprzejmie znudzony. Za ścianą ktoś włączył telewizor, a Justyna słyszała przytłumiony śmiech studyjnej publiczności, jakby w obcym mieszkaniu wszystko szło zgodnie z planem.
– Proszę opowiedzieć, jak zachowywał się pierwszego dnia?
– Pierwszego? Wlazł pod wannę i siedział. Wołaliśmy. Wyciągaliśmy. Wkładaliśmy jedzenie prosto pod nos. Syczał. Drugiego dnia spróbowałam pogłaskać. Podrapał rękę do krwi.
– A potem?
– Potem uznałam: skoro kot nie chce żyć z ludźmi, nie ma co go męczyć.
Justyna przycisnęła telefon ramieniem i zapisała w notatniku: „wyciągali spod wanny”. Podkreśliła.
– A daliście mu czas, żeby po prostu pobył sam? Bez prób kontaktu?
Przerwa. Szelest słuchawki w obcej dłoni.
– A po co brać kota, jeśli go nie dotykać?
Justyna nic nie odpowiedziała. Pożegnała się, odłożyła telefon na biurko i długo siedziała, podpierając brodę dłonią. Za oknem deszcz bębnił o blaszany okap miarowo jak metronom.
Na sąsiedniej stronie notatnika znalazła adnotację z pierwszej rodziny, zapisaną miesiącami wcześniej: „próbowali brać na ręce od pierwszego dnia”. Justyna postawiła obok znak zapytania i zamknęła notatnik. Ale pytanie nie zostało zamknięte.
W sobotę Szymek został do późna.
Weszła cicho. Światło paliło się tylko w dalszym korytarzu, gdzie stały klatki długoterminowe.
Szymek siedział w kucki przed klatką Mireczka. Nie mówił ani słowa. Po prostu siedział i patrzył w podłogę, a kot za kratkami robił swoje: tyłem do drzwi, ogon owinięty wokół łap, uszy lekko do tyłu.
Justyna chciała zawołać. I zatrzymała się. Bo usłyszała.
Mirek mruczał.
Cicho, na granicy słyszalności. Równy, niski dźwięk, podobny do buczenia lamp, tylko łagodniejszy. Jakby wewnątrz kota pracował mały silnik, który uruchamiał się wyłącznie w ciszy. Gdy nikt nie wyciągał rąk ani nie podtykał jedzenia pod nos.
Szymek wstał, odwrócił się do wyjścia i prawie wpadł na Justynę.
– No… ja tylko tu… miski sprawdzałem.
– On mruczał.
– No tak. Często tak robi. Kiedy myśli, że jest sam.
– Od kiedy o tym wiesz?
Szymek poprawił okulary.
– Chyba od października. Zapomniałem wtedy kluczy i wróciłem po nie. A on sobie siedział i mruczał. Potem drzwi skrzypnęły i od razu zamilkł. Jak wyłączyli.
Justyna oparła się o ścianę. Tynk był szorstki i zimny pod łopatkami. Z klatki nie dobiegał żaden dźwięk. Mirek zamilkł, wyczuwając drugiego człowieka.
I w tej ciszy dotarło do niej, do czego były podobne te trzy ankiety.
Nie do opisu trudnego kota.
Do opisu ludzi, którzy chcieli miłości natychmiast. Pieszczoty na zawołanie. Wdzięczności pierwszego wieczoru, kontaktu na żądanie, jak włącznik światła na ścianie: nacisnąłeś, dostałeś.
Trzy rodziny brały Mireczka i od razy sięgały do niego rękami. Wyciągały z kryjówki. Podtykały pod twarz. Kładły na kolanach. A gdy żywe stworzenie odpowiadało jedynym sposobem, jaki miało – gdy się chowało, syczało, kurczyło – one starannie wypełniały ankietę: „agresywny”, „nie zaadaptował się”, „nie bawi się”.
Justyna otworzyła notatnik. I znalazła trzecią adnotację, którą zostawiła jeszcze przy zwrocie od ostatniej rodziny, ale nie przywiązała do niej wagi: „Córeczka płakała, bo kot nie chciał siedzieć jej na kolanach”.
Sformułowania zmieniały się za każdym razem. Ale działanie pozostawało to samo.
W poniedziałek przepisała instrukcję. Stara wersja, którą dawano wszystkim, zaczynała się od słów: „Kot potrzebuje pieszczot i cierpliwości”. Nowa zaczynała się inaczej.
Justyna odczytała Szymkowi na głos, trzymając kartkę na wyciągniętej ręce, jakby nie wierzyła własnemu pismu:
– Przez pierwszy tydzień nie dotykać. Nie wołać. Nie wyciągać. Postawić miskę, wodę, kuwetę i zamknąć drzwi do jego pokoju. Wchodzić tylko na karmienie. Nie patrzeć w oczy. Nie próbować głaskać.
Szymek gwizdnął.
– No… to przecież instrukcja, jak ignorować kota.
– To instrukcja, jak nie przeszkadzać kotu cię pokochać.
Zamilkła na chwilę i dodała ciszej:
– Przez półtora roku tłumaczyliśmy ludziom, że kot jest trudny. A on nie jest trudny. On jest ostrożny. I my wysyłaliśmy go do tych, którzy mylą cierpliwość z oczekiwaniem.
– Jaka różnica?
– Oczekiwanie wymaga rezultatu. Cierpliwość niczego nie wymaga.
Szymek przeciągnął samogłoskę, jakby przymierzał odpowiedź. Milczał. Lampa nad nimi mrugnęła, a Mirek w dalszym końcu korytarza krótko drgnął uchem na ten dźwięk. Tym naderwanym, lewym.
Czwarta rodzina przyszła po trzech tygodniach. Kobieta około pięćdziesiątki z cichym głosem i opalonymi dłońmi. Słuchała nowej instrukcji, kiwała głową. Zapytała tylko o jedno:
– A jeśli po miesiącu nadal będzie tak siedział tyłem?
Justyna spojrzała jej w oczy.
– To znaczy, że potrzebuje więcej niż miesiąc.
Kobieta skinęła głową. I wzięła transporter.
Mirek w środku milczał. Tyłem do krat, ogon wokół łap, uszy lekko do tyłu. Jak zwykle.
Zdjęcie przyszło po miesiącu. Bez podpisu, bez komentarza. Zwykłe ujęcie. Parapet, za szybą zimowe podwórko, doniczka z jakąś rośliną.
I kot. Rudy, z białą piersią i naderwanym lewym uchem.
Siedział pyskiem do pokoju.
Justyna pokazała zdjęcie Szymkowi. Ten poprawił okulary, popatrzył, potem jeszcze raz.
I powiedział cicho, bez zwyczajowo przeciągniętej samogłoski:
– Czyli nie w nim rzecz.
Justyna schowała telefon do kieszeni. Kartotekę Mireczka wyjęła z segregatora „długoterminowe” i przełożyła do dolnej szuflady biurka. Tam, gdzie leżały te nieliczne historie, których nie trzeba było opowiadać na nowo. Wystarczyło o nich pamiętać.
