Cztery noce z rzędu kotka budziła Eugeniusza Cichego, którego wszyscy nazywali Gienkiem, dokładnie o trzeciej nad ranem. Zamykał drzwi, złościł się, przeszukiwał internet w poszukiwaniu kropli uspokajających dla zwierząt. A wystarczyło tylko wstać i pójść za nią do kuchni.
Pierwszej nocy Gienek omal nie rzucił w kotkę poduszką.
Na zegarze była trzecia. Najcięższa, najbardziej znienawidzona nocna godzina, kiedy człowiek nie zdążył się jeszcze wyspać, a już go wyrwało ze snu. I przez to w środku robi się sucho, złośliwie i kolczasto.
Obudził go ktoś, kto miękko, ale stanowczo dotykał jego policzka. Nie pazurami — właśnie łapą. Jakby nie kotka go budziła, tylko ktoś cierpliwie powtarzał: wstań. Proszę, wstań.
Gienek otworzył oczy i zobaczył Jadzię.
Stała tuż przy poduszce — trójkolorowa, z rozdartym lewym uchem — i patrzyła na niego tak, jak potrafią patrzeć tylko zwierzęta: wprost, bez zażenowania, bez zbędnych wyjaśnień. Po chwili łapa znowu spoczęła mu na twarzy.
— Oszalałaś?.. — wychrypiał.
Jadzia cicho miauknęła.
Nie głośno.
Nie żałośnie.
Ale tak, jakby od tego krótkiego dźwięku naprawdę coś zależało.
Gienek usiadł na łóżku — zły, ciężki, z tą natychmiastową nocną nienawiścią do wszystkiego, co żyje i nie daje spać. W pokoju było ciemno. Tylko latarnia z podwórka przecinała sufit mętnym żółtym pasmem. Za oknem stał listopad — mokry, goły, bezsenny. Grzejniki to się nagrzewały, to stygły. Podłoga była lodowata.
Poszedł do kuchni, nasypał jedzenia do miski i burknął gniewnie:
— Masz, jedz. I daj mi chociaż w nocy normalnie pożyć.
Jadzia podeszła do miski, obwąchała jedzenie, ale jeść nie zaczęła.
Zamiast tego otarła się o jego nogę, odwróciła się i poszła w głąb kuchni. Zatrzymała się. Obejrzała.
Gienek tego już nie zauważył.
Wrócił do łóżka, przykrył się kołdrą i niemal od razu zapadł w sen, uznając, że kotka po prostu dziwnie się zachowuje. U zwierząt przecież bywa: raz jedzenie nie to, raz humor nie ten, a raz księżyc świeci z niewłaściwej strony.
Rano Jadzia była jak zwykle.
Siedziała na fotelu, starannie podkuliwszy łapy. Potem przeniosła się na parapet. Potem położyła się przy kaloryferze. Cicha, spokojna, nawet za spokojna jak na tę, która w nocy tak uparcie go podnosiła.
W ogóle Jadzia nie należała do kotek, które męczą właściciela.
Przez dwa lata mieszkania z Gienkiem ani razu nie przewróciła choinki, nie darła się nocami, nie ściągała jedzenia ze stołu i nie wisiała na firankach. Jadła spokojnie. Do kuwety trafiała bez pudła. Spała w swoim fotelu. Jeśli czegoś potrzebowała, prosiła z umiarem, jakby rozumiała, że człowiek i tak ma dość własnych zmartwień.
Pewnie właśnie za to Gienek się do niej przywiązał.
Znalazł ją jesienią, prawie przypadkiem. Wyszedł wieczorem wynieść śmieci i zobaczył przed blokiem trójkolorową kotkę z rozdartym uchem. Siedziała na mokrym betonie. Nie miotała się, nie łasiła, nie prosiła. Po prostu siedziała i patrzyła obok ludzi tak, jakby dawno zrozumiała: prosić nie ma sensu.
Gienek stał wtedy z workiem śmieci w ręku, patrzył na nią i nagle poczuł coś nieprzyjemnie znajomego. Miała taki sam wyraz pyszczka jak on sam w ostatnich miesiącach po rozwodzie: już niczego się nie spodziewasz, a mimo to jakoś nie odchodzisz.
Zaniósł worek z powrotem do mieszkania, a kotkę wziął ze sobą.
Imię „Jadzia” nie pojawiło się od razu. Najpierw była po prostu kotką. Potem — „ej”. Potem — „a ty co”. Aż w końcu, sypiąc jej jedzenie, powiedział bez zastanowienia:
— Jadzia, chodź.
Podeszła.
I tak zostało.
Po rozwodzie cisza stała się dla Gienka niemal najważniejszą wartością.
Nie od razu to zrozumiał. Najpierw puste mieszkanie go przerażało. Potem zaczęło leczyć. Nikt się nie kłócił. Nikt nie wyjaśniał związków. Nikt nie trzaskał drzwiami i nie mówił zirytowanym głosem:
— Ty znowu mnie nie słuchasz.
Nie trzeba było się tłumaczyć, obiecywać, zmieniać. Można było po prostu wrócić do domu, zdjąć kurtkę, nastawić czajnik i milczeć.
Jadzia idealnie wpasowała się w to życie.
I dlatego kiedy drugiej nocy znów przyszła go budzić, Gienek już się nie zdziwił. Rozzłościł się.
Tym razem sprawdził wszystko zawczasu. Jedzenie w misce było. Woda była. Kuweta czysta. Okno prawie zamknięte. Jadzia zjadła, umyła się i ułożyła w fotelu. Nic nie zapowiadało nocnego przedstawienia.
Ale po jakimś czasie Gienka obudził skrzek.
Nie od razu wiedział, co to jest. Leżał, patrzył w ciemność, nasłuchiwał. Potem dotarło: drzwi sypialni.
Jadzia drapała od zewnątrz.
Pazury sunęły po starym drewnie metodycznie, równo, uparcie. Jakby nie chciała się dostać do środka, tylko zapukać. Suchy, nieprzyjemny dźwięk. Po chwili dołączyło miauczenie.
Nie głośne.
Nie żałosne.
Dziwne.
Jakby kotka chciała coś powiedzieć, ale nie umiała.
Gienek zaklął półgłosem, wstał, otworzył drzwi, wypuścił Jadzię do przedpokoju, położył się z powrotem, ale prawie od razu zrozumiał, że tak nie zaśnie. Więc po prostu zamknął drzwi na skobel.
Skobel był stary, jeszcze z czasów, gdy w tym mieszkaniu mieszkali jego rodzice. Mały, żelazny, na dwóch śrubkach, lekko obluzowany, ale solidny. Gienek rzadko go używał. Tylko wtedy, kiedy chciał się całkiem odgrodzić od świata.
Położył się.
Latarnia z podwórka rysowała na suficie ukośne żółte pasmo. Gdzieś w rurach szeleściło powietrze. W kuchni lodówka pokasływała swoją starością. Zwykłe nocne odgłosy starego bloku.
I nagle — znowu skrzek.
Teraz za drzwiami.
Jadzia drapała drewno z tym samym upartym rytmem. Potem miauczała. Milkła. Znowu miauczała. I tak prawie do czwartej rano.
Gienek leżał z poduszką naciągniętą na ucho i z każdą minutą złościł się coraz bardziej. Wydawało mu się, że kotka po prostu się znęca. Że cały jego kruchy nocny spokój rozpada się przez jakiś zwierzęcy kaprys, którego nie rozumie i nie musi rozumieć.
Rano zaczęło się podle.
Budzik zadzwonił o siódmej i Gienkowi się wydawało, że w ogóle nie spał. W pracy pił kawę jedną za drugą, ziewał, rozcierał skronie, a w przerwie na lunch wlazł w internet, żeby znaleźć odpowiedź.
„Kotka budzi w nocy co robić”.
Internet chętnie udzielił rad. Ignorować. Kupić automatyczny podajnik. Dawać krople uspokajające. Bawić się przed snem. Wykluczyć stres. Pokazać weterynarzowi. Jeden portal zapewniał nawet, że koty w ten sposób ostrzegają przed „światem subtelnym”.
Gienek parsknął i zamówił krople uspokajające.
Trzeciej nocy Jadzia znowu przyszła punktualnie o trzeciej. Jak w zegarku.
Najpierw — delikatny dotyk łapą po policzku.
Potem, jeśli udawał, że śpi — ciche miauczenie tuż przy łóżku.
Potem, kiedy i tak nie wstawał — skrzek za drzwiami.
Ale teraz w jej głosie było coś, od czego robiło się bardziej nieswojo niż od drapania. Dwa krótkie dźwięki. Pauza. Znowu dwa. Jakby odliczała sekundy. Albo nadawała sygnał.
Gienek leżał i nie ruszał się. W kuchni tykał zegar. Za oknem kołysała się latarnia. Linoleum w przedpokoju cicho skrzypiało pod kocimi łapami.
I gdzieś w głębi mieszkania — albo tylko mu się zdawało? — słychać było jeszcze coś. Bardzo słabo. Ledwo rozróżnialnie.
Wstał gwałtownie, szarpnął drzwi i prawie krzyknął:
— Dość!
Jadzia położyła uszy po sobie.
Ale nie ustąpiła.
Spojrzała na niego z dołu długim, spokojnym wzrokiem. I to spojrzenie zadziałało mocniej niż najżałośniejsze miauczenie. Nie było w nim kociego kaprysu. Była w nim dziwna, prawie ludzka cierpliwość. Jakby już któryś raz powtarzała to samo i wciąż nie zamierzała się poddać.
Potem Jadzia odwróciła się i poszła do kuchni.
Gienek został w drzwiach. I właśnie wtedy po raz pierwszy zrobiło mu się naprawdę nieswojo. Ale i tak nie poszedł. Wrócił do łóżka. Do rana już nie spał.
Następnego dnia przed blokiem wpadł na Zdzisławę z trzeciego piętra. Stała jak zwykle w dresowych spodniach i flanelowym szlafroku, z papierosem w ręku i z miną osoby, której już prawie nic nie jest w stanie zdziwić.
— Zdzisławo — zagadnął Gienek. — Budził cię kiedyś kot w nocy?
Spojrzała na niego znad okularów, zaciągnęła się i wypuściła dym w bok.
— Budził. A co?
— No bo moja trzecią noc nie daje mi spać. To łapą po pysku, to drapie, to miauczy. Wszystko sprawdziłem: jedzenie jest, woda jest, kuweta czysta.
Zdzisława zmrużyła oczy.
— Jak kot trzy noce z rzędu robi to samo, to ma powód.
— Jaki powód?
— A sprawdzałeś?
— Mówię przecież, wszystko sprawdziłem.
— Nie miskę sprawdzałeś — przerwała Zdzisława. — Tylko za nią poszedłeś?
Gienek zamilkł.
Zdzisława strzepnęła popiół i uśmiechnęła się:
— One nie są głupie, Gienek. To my jesteśmy głupi. Jak woła — to nie zgaduj, tylko idź.
Cały dzień to zdanie kręciło mu się po głowie.
Do czwartej nocy się przygotował. Nastawił budzik na drugą czterdzieści pięć, ale obudził się wcześniej. Leżał w ciemności i słuchał mieszkania. Zegar w kuchni. Lodówka. Leciutkie trzeszczenie kaloryfera.
I jeszcze jeden dźwięk. Całkiem słaby. Taki, który łatwo wziąć za skrzypienie rury, za wiatr albo za cokolwiek, byle tylko nie chcieć słuchać.
Punktualnie o trzeciej na łóżko wskoczyła Jadzia.
Podeszła do poduszki.
Dotknęła łapą jego policzka.
Gienek od razu usiadł.
— Dobra — powiedział cicho. — Idziemy.
Jadzia zeskoczyła z łóżka i pewnie poszła przodem, nawet się nie oglądając. Jakby dokładnie wiedziała, że tym razem wreszcie za nią pójdzie.
Poprowadziła go przez przedpokój, dalej do kuchni, obok stołu, obok taboretu — do kaloryfera pod oknem.
W tym kącie było najciemniej. Zielony światełek mikrofalówki ledwo tam sięgał, przez co rury wydawały się grubsze niż za dnia, a szczelina między ścianą a starym żeliwem — głębsza i straszniejsza. Od okna ciągnęło chłodem: lufcik znowu został uchylony.
Gienek automatycznie zganił sam siebie. Od tygodnia palił przy oknie i za każdym razem zostawiał szparę „na minutkę”, a potem zapominał zamknąć. W nocy po podłodze płynął lodowaty przeciąg i cienka firanka ledwo się poruszała.
Jadzia usiadła na podłodze i wpatrywała się prosto w kaloryfer.
Gienek przykucnął. Na początku nie rozumiał, co właściwie ma zobaczyć. Kurz pod parapetem. Zardzewiałe uchwyty. Stara rura. Kawałek odstającej listwy.
Nic szczególnego.
Ale potem zza kaloryfera dobiegł dźwięk.
Cienki, prawie nieżywy pisk. Na tyle słaby, że w ciągu dnia pewnie w ogóle nie dałoby się go wychwycić: z ulicy szumią samochody, na klatce trzasają drzwi, u sąsiadów gra telewizor, w kuchni gwiżdże czajnik.
A nocą cały blok jakby zapada się w ciszę i nawet taki malutki dźwięk zaczyna się przez nią przebijać.
Gienek wyjął telefon, włączył latarkę i poświecił w szczelinę.
Najpierw zobaczył tylko kurz i kłaczki starej pajęczyny. Potem — coś małego, ciemnego, zbitego.
Kotek.
Całkiem malutki. Może trzy tygodnie, nie więcej. Oczy już otwarte, ale patrzyły mętnie, jakby nie bardzo rozumiał, gdzie się znalazł. Boki mu się trzęsły. Łapki podkurczone pod brzuch. Leżał na boku, wciśnięty między rurę, ścianę i ciężki kaloryfer tak nieszczęśliwie, jakby nie wszedł tam z własnej woli, tylko spadł i utknął.
Gienek poświecił wyżej, w stronę parapetu, i dopiero wtedy zrozumiał.
Na zewnątrz, tuż pod oknem, biegł wąski blaszany daszek nad wejściem do osiedlowego sklepu. Z ulicy mógł na niego wejść dorosły kot — po drzewie, po występie, po jakimś rynnaku. A dalej była uchylona wentylacja. Szczelina niewielka, ale dla małego kotka wystarczająca. Najwyraźniej matka przenosiła młode z miejsca na miejsce, ratując je przed zimnem albo przed psami, i jedno zaniosła akurat tutaj. Albo maluch sam, wychyliwszy się z jakiejś kryjówki na daszku, powlókł się za zapachem ciepła. Od kaloryfera bił żar, który dla takiego maleństwa mógł być jedynym zrozumiałym drogowskazem.
A potem wszystko stało się prosto i strasznie. Prześlizgnął się przez wentylację, ześlizgnął z parapetu w dół, za kaloryfer — w miejsce, gdzie dorosłe zwierzę jeszcze by się odwróciło, a taki maluch już nie. Szczelina między ścianą a sekcjami była wąska, zakurzona, z wystającym metalowym uchwytem i odklejoną listwą. Wcisnąć się mógł — ze strachu, po omacku, zwabiony obcym zapachem mieszkania. Ale wyjść już nie potrafił.
Z dołu zagradzała mu drogę listwa. Z boku — rura. Z góry zwisały ciężkie żebra kaloryfera. I za każdym razem, kiedy próbował się wydostać, tylko głębiej wślizgiwał się w kąt.
Gienek wyobraził to sobie tak jasno, że aż go ścisnęło w środku: mały, ledwie żywy kłębek ciepła wdrapał się tam, gdzie pachniało ratunkiem, i trafił w pułapkę dwa kroki od ludzi.
Teraz rozumiał też, czemu kotek piszczał tylko nocą.
W dzień w mieszkaniu było głośno. Gienek wychodził do pracy, lodówka buczała, za oknem przejeżdżały auta, sąsiedzi z góry przesuwali krzesła, na podwórku bawiły się dzieci. A maluch był za słaby, zmarznięty, głodny; nie mógł krzyczeć bez przerwy. Zastygał, spał, zapadał w półświadomość. I dopiero nocą, gdy blok cichł i robiło się zupełnie zimno, budził się z głodu i strachu.
Wtedy zaczynał się odzywać.
Nie głośno — na głośny krzyk nie miał już sił.
Cienko.
Rzadko.
Prawie niesłyszalnie.
I usłyszeć go mogła tylko Jadzia.
Pewnie usłyszała go już pierwszej nocy. Koty mają zupełnie inny słuch. To, co człowiek bierze za szelest w rurach albo za grę wyobraźni, dla niej było żywym stworzeniem. Najpierw Jadzia nosiła mu jedzenie. Teraz Gienek zobaczył to na własne oczy: w najdalszym kącie leżały zaschnięte kawałki kurczaka. Znaczy, podkradała jedzenie ze swojej miski. Może po kawałku. Może nosem podtykała. Może łapą przepychała.
Jakoś udawało jej się wsunąć jedzenie tam, gdzie sama w całości nie mogła się zmieścić. I dopiero gdy zrozumiała, że to nie wystarczy, że kotek jest już tak słaby, że prawie przestał piszczeć, zaczęła budzić Gienka.
Gienek ostrożnie położył się brzuchem na zimnej podłodze i wsunął rękę w szczelinę. Za pierwszym razem nie poszło: przeszkadzała rura, ostry uchwyt zadrapał nadgarstek. Musiał sięgnąć bokiem, niemal po omacku.
W końcu palce dotknęły ciepłej, brudnej sierści i kotek pisnął ledwo słyszalnie.
— Cicho, cicho… — szepnął Gienek, sam nie wiedząc po co.
Objął malucha dłonią. Okazał się prawie nieważki, jak zmięta rękawiczka. Tylko ciepły. Żywy. I drżący.
Kiedy wreszcie wyciągnął go zza kaloryfera, kotek nawet nie próbował się wyrwać. Tylko słabo machnął łapką i przycisnął pyszczek do jego kciuka.
Jadzia od razu podeszła, obwąchała malucha i krótko, prawie bezgłośnie miauknęła.
Jakby powiedziała:
— Nareszcie.
Gienek usiadł wprost na podłodze, oparł się plecami o kuchenną szafkę i długo patrzył na czarny kłębek w swoich rękach. Jadzia wskoczyła mu na kolana, ułożyła się obok kotka, dotknęła go nosem — i pierwszy raz od tych wszystkich nocy odprężyła się. Nawet przymknęła oczy.
A Gienek siedział i z bolesną jasnością rozumiał bardzo prostą rzecz: tak przywykł do swojego milczenia, do swojego osobnego, starannie urządzonego spokoju, że oduczył się od razu odpowiadać, gdy ktoś obok naprawdę woła o pomoc.
Rano zawiózł kotka do weterynarza. Kupił mleko zastępcze, pipetkę, termofor, pieluchy. Wysłuchał wszystkich zaleceń. Kiwał głową tak uważnie, jak chyba nigdy nie kiwał nawet przed szefem.
Wróciwszy do domu, urządził kotka w kartonie z miękkim ręcznikiem przy kaloryferze. Jadzia najpierw siedziała obok czujnie, potem położyła się bliżej, jakby zdała Gienkowi dyżur, ale nie chciała odchodzić za daleko.
Wieczorem Gienek długo krążył po mieszkaniu i nie mógł znaleźć sobie miejsca.
A potem niespodziewanie wziął telefon i zadzwonił do matki. Pierwszy raz od trzech miesięcy.
Kiedy odebrała, na chwilę się zawahał. Sam nie spodziewał się, że naprawdę wykręci jej numer.
— Mamo, ja tu… — zaczął i urwał.
W tym momencie Jadzia wskoczyła na stół i położyła łapę obok telefonu.
— Co się stało, Gienek? — od razu zapytała matka.
— Nic — powiedział po chwili. — Tak tylko chciałem zapytać, jak się masz.
Na tamtym końcu zapadła cisza.
Nie obrażona.
Nie ciężka.
Po prostu zdziwiona.
— Normalnie — powiedziała w końcu matka. — A ty?
Gienek spojrzał na karton przy kaloryferze. Na Jadzię. Na kuchnię, która przez jedną noc z jakiegoś powodu stała się zupełnie inna.
— Też… normalnie — odpowiedział.
I pierwszy raz od dawna to „normalnie” nie było kłamstwem.
Drzwi do sypialni już więcej nie zamykał na skobel. Potem w ogóle wykręcił śrubki i schował go do szuflady. Od tamtej pory drzwi, jeśli w ogóle przymykał, to nie do końca.
Bo teraz już wiedział: jeśli ktoś przychodzi do ciebie w środku nocy i uparcie woła, to nie zawsze chodzi o niewygodę.
