In de buurt van Famke hing er al drie dagen een enorme zwerm leerlingen rond. Het meisje had op de hele school een reputatie opgebouwd als zieneres en een ware psycholoog. Iedereen wilde wel een beetje van haar wijsheid meepikken. Ze werden in het gangetje bij het toilet opgevangen, schoven in de kantine bij haar aan, brachten haar stroopwafels, schriften met huiswerk en andere presentjes, die ze echter steevast afwees.
Ik vind Mats uit 5B leuk. Denk je dat we samen ooit een gezin kunnen vormen? vroeg klasgenootje Lianne dromerig.
Zou ik niet doen. Die Mats lijkt aardig, maar hij pulkt in zijn neus en eet zijn snot. Aan voedsel geen tekort, maar veel meer heb je ook niet aan hem. Zo pulkt hij de rest van zijn leven door, sprak Famke nuchter, terwijl ze op haar krentenbol kauwde en haar thee slurpte.
Bah, vies! En wat vind je van Daan dan? Die is super slim en hij leert gitaarspelen, bloosde Lianne verder.
Daan ja. Die bindt blikken aan kattenstaarten en jaagt ze de straat door. Later wordt hij hardvochtig, waarschijnlijk ook aan de drank.
Waarom denk je dat?
Heb je ooit een nuchtere gitarist meegemaakt? Je moet je om zulke dingen nog geen zorgen maken. Leef voor jezelf nu, jongens lopen niet weg. Ga beter aan je wiskunde werken en stop met op je nagels te bijten, anders krijg je straks wormen.
Ik heb geen vrienden. Iedereen noemt me dik en vraagt me nooit ergens voor, moppert Bram uit 4C, terwijl hij Lianne zo wegduwde dat die naar de andere kant van de bank schoof.
Woensdag kun je je inschrijven voor judo. Kan bij de gymdocent. Je wordt er niet dunner van, maar ze pesten je er niet meer om. En smijt je toekomstige vrouw niet steeds van je weg.
Famke stond op en bracht haar dienblad naar de afwas.
Famke, denk je dat ik dit jaar mijn rijbewijs moet halen? vroeg de aardrijkskundejuf, mevrouw de Vries, quasi-nonchalant bij de afwas.
Mevrouw de Vries, voor een rijbewijs heb je een auto nodig, en u rijdt nog steeds in de oude Fiat van uw vader. Snapt u het verschil?
Ja… denk ik…
Famke rolde met haar ogen, waste haar handen en vervolgde: Verkoop dat barrel, koop van het geld een degelijke fiets en een korte broek, over twee maanden word je toch gebracht naar je werk. Of neem anders een hypotheek, de rente is laag en met vijfendertig bij je ouders blijven is ook niet alles. Zeg ik, als iemand die weet waar hij over praat.
Onder de verbaasde blik van de juf liep Famke terug naar het lokaal techniek.
In veertig minuten, terwijl de meiden zich sleepten met linealen en leren naaien, repareerde Famke een thuis gebrachte broek, nam ze een rokje in en haakte een paar sokken, die ze aan de zwangere techniekjuf gaf. Zwangeren moeten warme voeten houden, zei ze. De techniekjuf vertrok direct naar de drogist voor een test. De dag erna trakteerde ze de hele klas op een heerlijke chocoladetaart als dank voor Famke.
Thuis gedroeg Famke zich ook anders. Ze wees haar moeder terecht omdat ze gehakt uit de supermarkt had gekocht en ging zelf verse kroketten draaien. ‘s Avonds, in plaats van filmpjes kijken op YouTube, zat ze De Drie Musketiers te lezen, terwijl ze af en toe met iemand leek te smiespelen. Haar vader gluurde achter zijn laptop vandaan, waarop Famke hem meteen wees op zijn kromme rug. Je kunt beter het tapijt eens uitkloppen in plaats van op dubieuze websites te surfen, merkte ze op.
De roddels verspreidden zich door de school, docenten maakten zich zorgen en drongen aan op hulp van de schoolpsycholoog. Er werd een gesprek gepland, tijdens de lesuren, met de hele onderwijsteam en de directeur erbij.
Famke, lieverd, wordt je wel eens gepest op school? begon de psycholoog met hip baardje en een bril.
Wat mij dwarszit is dat school een paar ton euro heeft gekregen en wij alleen een oude bok en twee meter touw in de gymzaal erbij hebben.
Iedereen keek naar de directeur, die plotseling via het open raam naar een vergadering vertrok.
Heb je geen vrienden?
Vriendschap is maar een abstract begrip, antwoordde Famke verveeld, haar vlechten draaiend. Vandaag ren je tikkertje op het plein, morgen staat je beste vriendin de afwas bij jou thuis te doen terwijl jij belastingaftrek regelt.
Belastingaftrek? Afwas? Wie heeft je dat allemaal verteld?
Mijn vriendin.
Daar zit het probleem! Kunnen we haar uitnodigen?
Ze is hier, antwoordde Famke kalm, tot lichte paniek van iedereen in de kamer.
Maar we zien haar niet. Hoe heet ze?
Truus van der Vliet.
Hoe oud is Truus dan?
Zeventig.
Wat zegt ze verder tegen je?
Ze zegt dat je je tanden van het tandvlees moet poetsen, dat die hond bij ons in de straat niet vals maar gewoon bang en hongerig is, en dat je familie niet mag vergeten. Oh, en bij u is al vijf jaar de WOZ-belasting niet goed berekend. U moet even naar de gemeente, want ze rekenen op de kadastrale waarde in plaats van de marktwaarde.
De psycholoog noteerde alles zorgvuldig en onderstreepte dat laatste twee keer.
Toen werd via de intercom de ouders gebeld, die allebei op hun werk waren.
Wacht even! riep mijn vader opgewonden in de telefoon. Zo heette mijn moeder! Ze is tien jaar geleden overleden!
Er klonken kreten en gefluister van gebeden door het lokaal.
Precies! Tien jaar en niemand is ooit op bezoek geweest. Alles is verwilderd, het hek helt zelfs, mopperde Famke.
Ja ik wilde wel, maar ach, steeds geen tijd mompelde mijn vader in de luidspreker.
Het gesprek was afgelopen.
De volgende dag ging het hele gezin naar de begraafplaats. Famke had haar oma nooit ontmoet, alleen van de spaarzame verhalen van papa. Het duurde even voor ze het graf vonden; de marmeren vlakte was snel gegroeid waar ooit een dennenbos stond.
Ze zette een bos gele tulpen in een afgesneden plastic fles neer. Papa richtte het hek op, mama wiedde het gras.
Pap, oma zegt dat je een goed mens bent, maar zo opgaat in je werk en internet dat je nergens tijd voor hebt zelfs niet voor mij.
Mijn vader bloosde beschaamd en knikte stil, als teken van begrip.
Zeg maar dat we ons best gaan doen het te veranderen, zei hij zachtjes en aaide me over mijn hoofd en ook over de vervaagde foto op de steen.
Nu heeft ze rust en komt ze niet meer langs. Maar ik ga haar missen, want ze was heel lief, vrolijk en verstandig.
Dat klopt. Oma zag altijd recht door mensen heen. Zegt ze nog wat?
Ja, dat je komkommerdieet nergens op slaat. Als je wilt afvallen, moet je gewoon naar de sportschool. En dat het openen van die eurorekening nogal dom was zonder alles door te rekenen. En over dat goedkope beton voor het zomerhuisjeMijn vader lachte ineens schor echt, zon diepe lach die je alleen van vroeger kende en gaf me een onverwachte knuffel. Mam veegde stil haar handen af aan haar jas, keek naar de blauwe lucht en beetje bij beetje leek de kou van al die ongemakkelijke jaren op te lossen.
Thuis was het anders. Die avond aten we stamppot aan tafel met kaarslicht, zonder tv op de achtergrond. Famke vertelde luchtig over school, alsof het allemaal gewoon was de vragen, de kinderen, de sokken en zelfs Truus, die nu voor haar gevoel vertrokken was. Papa vroeg of ze samen weer eens naar het park zouden gaan, gewoon wandelen, zonder iets te voorspellen.
Toen ze die nacht in bed lag, luisterde Famke naar het zachte geluid van stemmen beneden, gelach, haar ouders weer bij elkaar. Ze glimlachte en trok haar dekbed tot aan haar kin. Voor het eerst voelde alles precies zoals het hoorde: niet omdat iemand het voorspeld had, niet omdat ze iets wist wat anderen niet wisten, maar gewoon omdat iedereen er eindelijk weer was echt, nu en samen.
Op haar nachtkastje lag een briefje. Haar eigen handschrift, maar de woorden waren anders. Luister naar jezelf. Dat is vaak het beste advies. Famke zuchtte tevreden, doofde haar nachtlampje en viel in slaap met het rustige gevoel dat sommige geheimen zijn om te delen, en sommige om te bewaren als een warme sok voor later.
