Er is zon Oud-Hollands spreekwoord: Eerlijkheid duurt het langst, maar domheid duurt het kortst. Vroeger vond ik zoiets altijd overdreven, maar de werkelijkheid heeft mij op een wonderlijke manier laten zien wat er in die woorden schuilt.
Ongeveer een half jaar geleden kreeg ik een nieuwe buurvrouw aan de overkant. Een vrouw van rond de veertig, keurig gekapt, altijd een mysterieuze glimlach om haar mond. We kwamen elkaar regelmatig tegen bij de fietsenkelder, knikten beleefd keurig zo Hollands neutraal als maar kan.
De eerste keer dat ze op mijn deur klopte, was twee weken na haar intrek. Het was al een uur of negen s avonds. Ik deed open en zag Margot staan met een lege kop en een schuldbewuste blik op haar gezicht.
Sorry dat ik je stoor, kirde ze. Stel je voor, wilde ik pannenkoeken bakken, alles klaargezet, is het zout op! Heb jij misschien een snufje? Ik breng het morgen zéker terug!
Wat kun je anders dan daarin meegaan? Ik gaf haar bijna het halve zoutvaatje. Ze bedankte vrolijk en ging weer.
Maar haar tweede bezoek liet niet lang op zich wachten. Een paar dagen later verscheen ze weer bij mijn deur nu voor suiker.
Had zon zin in thee, zuchtte ze, gehuld in een dikke badjas. Maar buiten regent het, en het is al laat Mag ik een bekertje lenen? Ik koop gauw een kilozak terug voor je!
Het deed me weinig, maar ergens begon er iets te knagen. Woonden we niet allemaal met de basisvoorraad in huis? Zout, suiker, boter, lucifers wat bij een doorsnee Hollands huishouden hoort. Toch schonk ik haar zonder morren een flinke schep suiker.
Een week later had Margot eieren nodig. Daarna wat zonnebloemolie, toen een ui. Even later een halve citroen, een theezakje, een paracetamolletje, een wc-rol.
Het scenario was telkens wonderlijk hetzelfde: avond, schuldbewuste ogen, een verhaal over hoe ze weer wat was vergeten, steeds een belofte van morgen alles terug. Maar het geleende keerde nooit terug. Haar geheugen was nogal selectief: ze wist me altijd te vinden, maar haar belofte was net zo vluchtig als de mist over de polder.
Op een ochtend had ik zelf wortels nodig voor mijn erwtensoep. Ik wist dat Margot thuis was en belde aan. Ze deed open, luisterde, trok een onschuldig gezicht.
Oeh, ik heb er nog maar net genoeg voor mezelf. Sorry, kan het je niet geven.
En ze sloot haar deur.
Dat was het moment waarop alles op zijn kop stond, als in een droom vol kruimels en zuurstokken. Mijn spullen waren blijkbaar gemeenschappelijk, haar wortel heilige grond. Toen was het klaar geen gunsten meer.
Ik pakte een notitieboekje, schreef uit mijn vage, dromerige geheugen alles op wat Margot bij me had geleend: suiker, eieren, koffie, boter, ui, paracetamol, citroen, wasmiddel. Omgerekend kwam ik uit op zon 27 euro. Het lijstje legde ik op het haltafeltje, want ik voelde al dat het snel van pas ging komen.
Zaterdagochtend, alsof het lot ermee speelde, was ik van plan een appeltaart te bakken. En ja hoor de bel. Door het ruitje zag ik Margot, met een kom in haar handen.
Ik haalde diep adem, zette mijn meest beleefde glimlach op en deed open.
Hoi! ratelde ze opgewekt. Kun je me alsjeblieft helpen? Ik wilde oliebollen bakken, maar ben door mijn bloem heen! Heb je driehonderd gram voor me? Ik breng alles echt weer terug hoor!
Bloem? vroeg ik. Jazeker, dat heb ik.
Oh, fijn! Je weet: ik betaal je het terug!
Margot, zei ik vriendelijk. Maar eerst zullen we alles even samen optellen wat je tot nu toe van me hebt geleend?
Ik gaf haar mijn lijstje aan. Ze knipperde verstoord, alsof ze in een droom haar schoenen niet meer kon vinden. Meestal droeg ik alles gewoon de keuken in, nu was er ineens administratie.
Kijk, legde ik uit, wijzend op de regels. Dit is alles wat je de afgelopen maanden hebt gehaald. Zullen we het samen nakijken? Vijftien eieren. Klopt dat?
Uhm ik heb het niet geteld fluisterde ze, haar glimlach verdween als morgenmist.
Nou, ik heb het opgeschreven. Suiker vier keer een mok vol. Koffie, boter, citroen, ui, alles erbij. Toch?
Margot zweeg. In haar ogen leegte, vermengd met irritatie. Hoe durfde ik? We zijn toch buren!
Ik heb de prijslijst van Albert Heijn genomen, vervolgde ik. Met korting zelfs. In totaal: zevenentwintig euro.
Ik hield mijn hand op.
Als je me terugbetaalt, kun je alle bloem krijgen die je wilt. Ik kan het zelfs voor je zeven.
Meen je dat nou? perste ze eruit. Een rekening? Voor zout en lucifers? Gek ben je!
Ja hoor, knikte ik kalm. Wat je leent, hoor je terug te brengen. Zo niet dan betaal je het gewoon. Net als bij de bakker.
Jij bent echt gierig! siste ze. Ik dacht dat we mensen waren maar jij bent een krentenweger!
Gierig? glimlachte ik. Nee, gierig is geld hebben voor sushi, maar alsnog wc-papier bietsen bij je buurvrouw.
Margot werd rood als een Hollandse tomaat.
Stik toch in je bloem! brieste ze. Je krijgt niks meer van mij!
Ze draaide zich om en sloeg de deur dicht. Ik bleef over met het lijstje in mijn hand, opgelucht het was net of ik wakker werd uit een vreemde droom.
Inmiddels zijn er twee weken voorbij. Margot groet me niet meer. In de lift kijkt ze strak naar haar mobiel. Via via hoorde ik dat ze bij de huismeester klaagt over vreemde en vrekkige mensen.
Wat zou jij hebben gedaan? Blijf je geven, of trek je een streep?
