Papieren huis
Maaike, schiet op, straks zijn we te laat!
Pap, ik kom al! riep Maaike terwijl ze op één been hinkte om haar sok aan te trekken.
Haar sokken waren hilarisch. Allebei een andere kleur: de ene was knalroze en de andere felgroen. Tante Janna had ze voor haar gekocht, net als de sneakers die ze nu droeg. Ook die waren verschillend. Volgens tante Janna was dat tegenwoordig mode.
Maaike geloofde Janna op haar woord. Haar tante liep altijd voorop met de nieuwste trends. Ze zei weleens dat als je door de natuur niet gezegend bent met een knap uiterlijk, je op een andere manier moet uitblinken.
Hoewel Maaike het hier niet helemaal mee eens was want wat maakt het uit dat Janna mager was, zwart haar had en van die opvallende grijze ogen? vond iedereen haar tante op straat altijd direct opvallen. Haar oma zei altijd dat Janna mager was als een spijker. Maar Janna droeg haar kleding altijd met zon flair, dat Maaike zich volwassen voelde naast haar jeugdige tante.
Jannas naïviteit verbaasde haar telkens weer.
Hij heeft gezegd dat hij me leuk vindt, Maaike! Maar ik weet echt niet wat ik moet doen!
Vind jíj hem leuk?
Ontzettend! Maar ik ben bang voor hem!
Hoezo dan?
Hij is zo knap. Alle meiden op kantoor rennen achter hem aan en toch ziet hij iets in mij. Het voelt vreemd.
Janna, je bent hartstikke leuk en slim! Natuurlijk kun je iemand leuk vinden, waarom zou iemand jou níet leuk vinden?
Maaike wist dat het een retorische vraag was. Ze probeerde die muur van onzekerheid rond haar tante keer op keer te doorbreken, maar het lukte haar niet. Soms maakte het haar zelfs woedend.
Meid, wat je in je jeugd hebt geleerd krijg je niet zomaar los zuchtte haar vader, Gerard.
Maar pap, waarom laten mensen dat dan zo ver komen? Waarom moet een mooi meisje zichzelf zo naar beneden halen? Zo heb jij mij toch ook niet opgevoed?
Nee, ik niet. Maar anderen hebben dat misschien wel gedaan.
Jij bedoelt oma, toch? Maar waarom zeg je dat nooit rechtstreeks?
Wat moet ik zeggen? Mijn moeder heeft haar best gedaan, maar misschien niet altijd het beste gedaan. Je weet zelf wel wat respect voor je ouders betekent. Mijn moeder stond er alleen voor. Pas later kwam mijn stiefvader erbij. Je weet dat ik altijd veel respect had voor Pieter. Mijn moeder mocht zich eigenlijk niet te veel met mijn opvoeding bemoeien, vond hij. Mannen moesten jongens opvoeden.
En bij Janna dan? Waarom liet Pieter dat daar weer gebeuren?
Nou, meisje, bij meisjes is dat anders, zei hij altijd. Dus oma bepaalde alles voor Janna. Ze bedoelde het goed, maar soms maak je toch verkeerde keuzes uit angst.
Pap, als ik Janna zie, wil ik soms gewoon huilen omdat ze zo onzeker en verdrietig is. Ze is zo lief, maar ze is overal bang voor. Zelfs voor mensen!
Oma was altijd als de dood dat er iets met Janna zou gebeuren. Nog erger toen ze zwanger was bijna de hele zwangerschap lag ze in het ziekenhuis. Misschien is daar die angst begonnen. Pieter en ik waren net twee mannen samen die van dezelfde vrouw hielden, terwijl zij ziek was. Ik heb toen pas echt gezien hoeveel hij om haar gaf, hoe een man hoort te zijn. Pieter was zuinig op zijn woorden, jij herinnert je dat niet maar hij was een goeie vent.
Ik weet het niet meer, pap… Alleen dat schommelpaard dat hij voor me maakte, weet ik nog.
Precies! Die staat nog op zolder, voor als je ooit kinderen krijgt.
Pap!
Nou, ooit zal het toch gebeuren, hoop ik?
Nog lang niet!
O, dan wacht ik rustig af!
Pap!
Gerard lachte haar plagerig toe en Maaike trok hem bij zijn arm naar de deur.
Niet dat alles thuis makkelijk was. Janna noemde hun huis vroeger weleens een papieren huis.
Waarom papieren huis, Janna?
Toen Gerard nog een magere brugklasser met puistjes was en altijd druk, vond ie toch tijd voor zijn kleine zusje. Janna fascineerde hem.
Kijk, het lijkt op deze papieren tulp die jij hebt gevouwen ze draaide het bloemenknutselwerkje rond in haar hand. Mooi hè? Maar kijk als ik dit doe
Ze sloeg haar hand plat op het bloemetje.
Waarom doe je dat? schrok Gerard.
Vanbinnen is hij helemaal leeg, zie je? Vouw er nog een!
Maar je maakt hem toch weer stuk?
Nee, kijk wat ik nog kan.
Janna nam een beetje klei en duwde het voorzichtig door het gaatje aan de onderkant. Met rode wangen van het duwen kreeg ze het hele bloemkopje gevuld.
Kijk, nu kun je hem niet meer platdrukken. Hij is nog steeds van papier, maar nu sterk, snap je? Ons huis is ook van papier. Er zit nog geen vulling in.
Gerard werd stil van zo veel inzicht bij zon meisje. Die papieren bloemetjes had hij leren vouwen van zijn klasgenootje Annefleur. Die kon op school geen moment haar handen stilhouden en haar geknutsel werd altijd toegestaan want ze was altijd de beste van de klas.
Gerard nam Annefleurs creaties altijd mee naar huis voor Janna, die er helemaal weg van was.
Hoe doet ze dat?
Wil je dat ze het een keer voordoet?
Heel graag!
Gerard vroeg zijn moeder dan om samen met Annefleur en Janna naar het park te mogen. Naar huis meenemen durfde hij niet, moeder vond dat soort meisjes maar niks.
Gerards moeder, Anja, was streng, soms overdreven streng zelfs. Gerard hield van haar, maar ze zei altijd: Jongen, niemand anders zal je helpen, je moet het zelf doen. En van stiefvader Pieter moest hij niet teveel verwachten maar op zon moment wist Gerard dat Pieter hem nooit in de steek zou laten.
Soms voerde zijn moeder gesprekken met hem die Pieter nooit zou toestaan. Pieter vond familie het belangrijkste in het leven en stelde alles zo in dat het voor iedereen goed moest zijn. Maar wat voor de één gold, gold niet voor de ander.
Voor moeder moest je alles uit angst en voorzichtigheid doen: iedereen was altijd een gevaar voor haar kinderen. Daarom veranderde ze van baan zodat ze Janna altijd van school op kon halen, ging ze autorijden zodat ze haar overal heen kon brengen. Gerard hielp, maar op het moment dat Janna iets ouder werd, had hij zijn eigen leven.
Gerard werd verliefd op Annefleur. Samen kregen ze een dochter, Maaike tot verbijstering van Anja, die niet had verwacht oma te worden vóór Gerard zn 25ste.
Gerard, waarom nu al? Je hebt nog net geen diploma!
Mam, ik ben volwassen genoeg. Annefleur is zwanger van mij.
Maar je had kunt uitkijken? Er is nog een uitweg
Nee mam, stop maar. Je gaat iets zeggen wat ik niet kan accepteren.
Gerard verliet de keuken, gaf Janna een knuffel, en liep naar de kamer van Pieter.
Pieter was al lange tijd ziek. Hij sprak er zelden over, maar Gerard merkte het wel.
Hij kneep Gerard iets te hard in zijn hand toen hij hem de sleutels van zijn appartement gaf.
De papieren voor het huis regelen we deze week. Maak je om moeder en Janna geen zorgen zij krijgen het huisje in het dorp. Dat wordt straks meer waard. Jij moet gewoon een goed thuis hebben voor je gezin. Snap je dat?
Ja pap. Dank je
Pieter maakte Maaikes geboorte niet meer mee. Ze werd geboren een week na zijn overlijden.
Zonder dat zijn moeder het vroeg, nam Gerard de leiding over de familie op zich. Janna ademde iets vrijer sinds haar broer het hoofd van het gezin werd.
Maaike wist altijd dat Gerard dat bijzondere papieren tulpje boven zijn bureau bewaarde.
Waarom?
Het helpt me herinneren dat ik mijn leven met zin moet vullen, niet met leegte.
En lukt dat, denk je?
Ik doe in elk geval mijn best.
Dat vond Janna maar moeilijk. Ze wilde niet dat Gerard ruzie maakte met hun moeder.
Na Pieters dood sloot hun moeder zich steeds meer af. Alleen Gerard wist waardoor het kwam. Hij herinnerde zich nog hoe zijn moeder uit haar bol ging toen zijn vader het gezin verliet, hoe hij uren in de hoek stond terwijl zij haar hart uitstortte, hem de ene keer verweet alles fout te doen en de andere keer uit liefde overlaadde. Maar Gerard trok zich er minder van aan hij was altijd een beetje gepanzerd.
Jij bent echt een taai ei, jongen! zei Anja altijd.
Gerard probeerde Janna daartegen te beschermen. Maar om haar te helpen moest hij niet meer bij zn moeder inwonen.
Annefleur was altijd een beetje kwetsbaar, als haar papieren kunstwerkjes. Maaike was na haar geboorte kerngezond, maar Annefleur bleek een zwak hart te hebben. Gerards moeder vond dat vreselijk en ze maalde steeds over het belang van de juiste keuzes in het leven.
Gerard had daar geen geduld meer voor.
Mam, stop hiermee! Zo maak je me alleen maar kwaad!
O, jongen, ik bedoel het goed! Je kent me, ik ben altijd recht voor zn raap geweest!
Te recht, soms… En Gerard nam zijn dochter mee naar huis, soms zonder aan Janna te denken.
Janna klaagde nooit. Ze leek sprekend op Pieter: zwijgzaam, serieus, gesloten voor vreemden, open voor familie.
Met haar moeder was het een moeizame balans tussen liefde en angst voor verlies.
Toen Annefleur vijf jaar na Maaikes geboorte zomaar op een ochtend niet meer wakker werd, veranderde alles. Gerard vond haar s ochtends stil in hun bed toen hij haar geen thee zag drinken. Kou en paniek vulden de kamer. Maaike was net die nacht bij oma blijven slapen.
De maanden daarna kon Gerard zich haast niets herinneren. Hij deed vanzelf wat moest: koken, Maaike verzorgen, werken, weer koken Maaike kroop tegen hem aan, stelde bijna geen vragen over haar moeder tot Gerard op een dag zag hoe ze haar knuffelkat voor de foto op Annefleurs nachtkastje zette. Toen wist Gerard dat ze alles begreep.
Hij vroeg haar:
Wie vertelde je dat?
Oma. Ze zei dat ik voorzichtig met je moest zijn en niet over mama moest praten, dat jij dan pijn zou hebben.
Gerard omhelsde haar, hield haar stevig vast.
Lieve schat, je mág altijd over mama praten, altijd!
Aan Maaikes reactie merkte hij hoeveel pijn ze had.
Het werd nog erger toen Janna laat in de nacht bij hem aanbelde, druipend van de regen, wit weggetrokken. Ze viel in zijn armen en het duurde niet lang tot er een ambulance stond.
Janna was emotioneel uitgeput. Ze sliep bij Gerard op het matras dat in Maaikes kamer lag, maar praten kon ze nog niet.
s Ochtends zag Gerard de blauwe plekken op haar armen.
Wat is er gebeurd?
Janna trok haar mouwen tot ver over haar handen, maar Gerard hield vol.
Mama? vroeg Gerard zacht.
Janna knikte en verstopte haar hoofd in zijn handen.
Laat me voorlopig niet naar haar terug. Alsjeblieft, niet nu!
Gerard troostte haar en dacht koortsachtig na. Een ruzie zou niets helpen, maar dit overschreed alle grenzen. Hij drong aan maar beloofde haar ook dat hij haar nooit zou laten vallen.
Janna vertelde dat ze eindelijk met een jongen, Max, uit was gegaan, maar haar moeder flipte helemaal, uitscholden en schreeuwden. Janna voelde zich schuldig, maar Gerard zei haar: Ik bescherm je, dat weet je toch?
Janna knikte. Hij vroeg haar op zn nichtje te passen, terwijl hij moeder opzocht.
Het gesprek was zwaar. Anja werd kwaad, huilde, riep dat ze haar dochter terugwilde en dacht alleen aan school en prestaties. Gerard kapte het af.
Jij bent gestopt met naar ons als mensen te kijken. Katja blijft bij mij. En als ze haar school niet afmaakt, dan betaal ik wel haar vervolgstudie, welke kant ze ook op wil.
Zijn moeder sputterde tegen. Gerard antwoordde:
Je hebt het recht niet haar kapot te maken. Bedenk goed als dit zo doorgaat, verlies je ons echt.
Gerard verliet het huis, ging op de trap zitten in het trappenhuis waar hij als kind zo vaak rennend naar beneden was gegaan. Toen, even, rustte hij. Tot zijn telefoon hem wegbelde van zijn mijmering, hij de trap af liep en naar huis ging, wetend wat hem te doen stond.
De aanpak werkte. Zijn moeder hield het niet lang alleen uit en zocht kort daarna contact met haar kinderen. Maar het duurde jaren voor Janna haar echt kon vergeven. Hun band bleef lang fragiel, balancerend tussen hoop en wantrouwen.
Janna studeerde af als dierenarts en vond een mooie baan in Utrecht. Maaike lachte zich krom om haar tante, vooral als die weer eens met een vreemd huisdier opdook deze keer met een python.
Janna! Dat is een slang!
En hij is zo lief! Voel eens! Echt, helemaal niet eng. Hij heet Kees en is hier maar tijdelijk.
Thuis liep het leven verder op zn Hollandse gemak, werk, huis, af en toe spanning met moeder, maar vooral veel liefde.
Dan, op een zaterdagmiddag:
Ik wil jullie voorstellen aan mijn vriend Janna keek zenuwachtig.
De rechter sneaker gisteren nog verwoed afgekauwd door het laatste logeerhondje vond Maaike terug onder het bed van haar vader. Ze schoot hem aan en rende de gang in.
Ik ben klaar!
Dat werd tijd grijnsde Gerard.
In het park zagen ze Janna al aankomen samen met een lange, slungelige jongen.
Pap, is dat hem? Die met dat wilde haar?
Maaike fluisterde luid.
Janna gaf haar stiekem een waarschuwende blik.
Max.
Gerard.
Een handdruk, een glimlach, een knik.
Maaike.
Wilde haar! grapte Max. Kom op, Janna, lach eens. Ik wil je altijd vrolijk zien! Hee, wat een gave schoenen heb jij trouwens, die wil ik ook wel!
Maaike gaf haar vader een knipoog. En toen zag ze het: bij haar tante was het staal in de ogen versmolten tot zilver. Dat moment zorgde ervoor dat Maaike spontaan in haar handen klapte.
Ach, weet je, in deze familie zijn we allemaal een beetje gek. Wen er maar aan!
Dat stelt me gerust lachte Max. Ik pas perfect in jullie gezellige… familie!
Familie, Max, familie! knipoogde Maaike, nam haar vaders arm vast, en wandelde met hem naar huis.
