De Kristallen Kat
Drie zusjes aan het venster…
Mam, dat is net als met jullie, toch?
Vera zuchtte even.
Bijna wel. Ga je nu slapen? Ik moet vanavond nog werken, en morgen zit jij anders te knikkebollen tijdens het feest.
Oh! Slapen! Polijntje dook onder haar dekbed, maar stak haar spitse neusje al gauw weer naar buiten. Zijn er ballonnen? Komt Milou ook? En…
Met een paar ferme bewegingen duwde Vera haar dochter nog wat dieper in haar dekbed en overlaadde het kindje met kussen, zonder acht te slaan op haar gesputter.
Slaap, vooruit! Morgen zie je alles vanzelf!
Ze stond op, stopte Polijntjes lievelingsbeer in haar armen en liep zachtjes de kamer uit. Ze liet het nachtlampje branden. Polijntje durfde nog steeds niet zonder licht te slapen, en Vera zorgde dat overal in huis wat licht bleef.
Beneden trok Vera de keukendeur achter zich dicht en zette haar laptop aan. Er lag werk genoeg, maar eerst bleef ze even zitten luisteren naar de stilte. Morgen werd een drukke dag. Niet alleen omdat het Polijntjes verjaardag was, en alles geregeld moest worden dat deed Vera altijd met plezier. Maar morgen kwamen ook de familieleden; en dat was voor haar altijd een wat zwaardere last. Vera schudde resoluut haar hoofd en zette de waterkoker aan. Problemen lost men op wanneer ze komen, bedacht ze, en nu wachtte allereerst het jaarverslag dat echt niet op zich zou laten wachten. Ze schonk thee in, pakte haar map met papieren en bedacht dat ze haar oma nog steeds dankbaar was dat zij haar overtuigd had boekhouder te worden. Kiest ze destijds voor de opleiding tot oceanograaf, zoals ze eerst wilde, dan had haar leven er totaal anders uitgezien. Meer romantiek, maar zekerheid? Wie weet. Heel even sloot Vera haar ogen en stelde zich voor aan zee te zitten; een glimlach speelde om haar mond. Nog heel even volhouden, dan zouden zij en Polijntje op vakantie kunnen. Als er tenminste niets tussendoor kwam.
Vera was geboren in het gezin van Lydia en Willem van Rijssel. De langverwachte dochter, met smart tegemoet gezien door iedereen. De omas jubelden, en de ouders konden hun geluk niet op.
Meteen een tweede! Dan kan ze samen spelen! hadden de omas aangedrongen, en Lydia luisterde.
De leeftijdsverschil tussen Vera en haar zus Nadine was miniem. Ze waren hartsvriendinnen, doch streden in alles. Eerst leek dit geen gevolgen te hebben, al gunden ze elkaar elk succes en probeerden steeds nét iets beter te doen dan de ander. Lydia zorgde ervoor dat ze geen ruzie kregen en hield vol dat niemand hen ooit zo nabij zou zijn als ze elkaar waren.
Ze overtuigde de schooldirecteur en zo gingen de meisjes samen naar groep 3. Op de eerste dag tikten hun nieuwe lakschoentjes onder de tafel elkaar aan: ik ben hier, wees maar niet bang! Vera was nerveuzer; zij voelde zich altijd verantwoordelijk. Nadine daarentegen liet gerust haar huiswerk liggen om vogels buiten te tellen, terwijl Vera pas opstond wanneer werkelijk alles af was.
Ver, waar is je schrift? Heb je wiskunde al af? Geef snel! Dan schrijf ik over en dan kunnen we naar buiten!
Maak het lekker zelf! Vera graaide haar schrift uit Nadines handen. Anders zitten we straks weer uit elkaar bij de toets en dan weet jij het niet. Zal ik je het uitleggen?
Nadine snoof en deed net of ze boos was, maar hield dat nooit lang vol. Binnen een half uur trok ze alweer aan Vera om naar de ijsbaan of naar de vijver te gaan om eendjes te voeren.
Tegen de tijd dat ze twaalf waren, kreeg Lydia onverwacht een derde dochter: Loesje. Ze had er niet op gerekend, vond twee kinderen wel voldoende.
Weer helemaal opnieuw, Willem, ik ben geen jonge blom meer, hoor.
Ach, lieverd, we hebben twee helpers en ik ben er ook. Wat als het nu een jongen is?
Het werd Loesje. Luidruchtig en eisend, totaal anders dan haar oudere zussen, zodat Lydia behoorlijk even moest wennen. Maar al snel trokken Vera en Nadine hun conclusies: Loesje was nu de koningin in huis.
Het moederschap voelde met Loesje veel anders: waar ze bij de anderen snakte naar rust, genoot Lydia nu van de baby. De grotere meiden werden naar de achtergrond verdrongen, pasjes, boodschappen, nooit vroeg Lydia nog eens naar hún leven. Zo miste Lydia het moment waarop de zussen uit elkaar dreven.
Het ‘zwarte katje’ heette Sander. Hij woonde één straat verder, en had de meiden nooit geïnteresseerd tot Vera zestien werd. Na de training hield Sander haar tegen.
Vera, even praten…
Hij wreef onzeker in zijn handen toen ze hem aankeken met haar rustige blauwe ogen.
Vera keek hem een ogenblik aan, glimlachte zacht: Ik heb geen tijd, mam wacht. Om zes uur bij het portiek.
Sanders gezicht klaarde op. Je bent leuk!
Dat had ik door, haar zilveren lach klaterde, en Vera holde verder.
Met wie kon ze nu delen wat gehoord en gevoeld werd? Het meisje vertelde het aan Nadine, al duurde dat even.
Nadien snapte Nadine zelf niet waarom Sander haar opeens boeide. Hij was niet haar type, maar nu leek vooral zijn aandacht onmisbaar.
Vera had niets door. Tot het te laat was. Zij liep zwijgend langs Sander en Nadine die zoenden in het speeltuintje. Thuis sloot Vera zich op, negeerde Loesjes geschreeuw aan de deur.
Vera, wat betekent dit nou? Maak open! riep Lydia verontwaardigd.
Vera, altijd gehoorzaam, opende uiteindelijk. Lydia zag haar dochter en voelde meteen de afgrond. Ze sloot zelf de deur en trok Loesje zacht terug.
Wat is er, lieverd? vroeg Lydia trillend.
Mam, dit doet pijn… Waarom? Waarom Nadine?
Toen Lydia de situatie snapte, omhelsde ze haar dochter.
Hoe kan ik je helpen?
Vera keek met droge ogen uit het raam. Hoe vertelde je een moeder de pijn die alles verteert?
Help me mijn spullen pakken, mam. Ik ga naar oma. Kan niet blijven.
Nadine stoof binnen, rode wangen van de kou, botste op Vera met haar koffer.
Hé, waar ga jij heen, zo met bagage?
Zonder een woord schoof Vera langs haar en verliet het huis voor altijd. Lydia, tranen drogend, sloeg Nadine een klap.
Hoe kun je!
Met haar hand op haar wang zag Nadine haar moeder weggaan, Loesje meenemend. De deur sloeg dicht en de kristallen lamp pingelde na.
Lang bleven de van Rijssels niet boos. Een week of wat later praatte Lydia weer met Nadine. Het duurde echter meer dan twee jaar voor Vera haar zus sprak. Misschien had dat langer geduurd; pas toen Lydia ziek werd, schaarden de zussen zich weer samen om moeder te redden.
Vergeef me… fluisterde Nadine, handen trillend naast Vera.
In het parkje bij het ziekenhuis wachtten ze samen.
Wie oud zeer oprakelt… zei Vera zacht.
Nadine voelde dat Vera haar misschien vergaf, maar vergeten kon ze niet. Zwijgend zaten ze uren samen, tot hun vader kwam melden dat alles goed ging.
Ze deelden de zorg om moeder. Vera ging enkele malen per week naar huis helpen en merkte hoe eigenzinnig Loesje geworden was; ze deed enkel waar zij zin in had. Geen ouder of zus kreeg vat op haar.
Lydia genas en het leven joeg de zussen ieder haar weg. Vera vertrok naar Utrecht, voor de zorg van haar vaders moeder, en bleef daar. Grootmoeder Olga overleed een jaar later, de ruime woning nalatend.
Woon hier, meisje. Richt je leven in. Vertrouw op je eigen keuzes. Zelfs dierbaren kunnen vreemden worden wanneer het eigen belang zich aandient.
Vera glimlachte. Dat wist ze inmiddels allang. Details hield ze voor zich.
Enkele jaren later trouwde ze, zonder bruiloft, zonder iemand te vertellen. Samen met Arjen trouwde ze stiekem. Arjen had geen familie, Vera wilde de hare niet uitnodigen.
Hun huwelijk was rustig, hun geluk goed alleen bleef een kind uit. Beide verlangden ernaar, maar het wilde niet lukken. Artsen stonden voor een raadsel.
Dan wacht ons kindje op ons. Vera bleef opgewekt.
Jaren gingen voorbij. Het idee een kind uit het tehuis te adopteren kwam op maar het liep anders.
Contact met de familie bleef bij kaarten en vakantiewensen. Twee keer bezochten ze Lydia en Willem, maar Arjen viel niet in de smaak en Vera kapte de discussies.
Ik heb hem gekozen, mam.
Ja, jouw leven, Vera. Maar met jouw talent, met jouw gezicht zón keus… Wat had je allemaal kunnen worden…
Vera kon haar moeder niet duidelijk maken hoe goed het met Arjen was. Ondanks haar verantwoordelijke baan als hoofd administratie, hij als chauffeur: ze vochten nooit over rollen thuis. Samen waren ze gelukkig. Arjen zorgde voor haar tijdens ziekte, kookte en poetste zonder morren.
Wat bof jij! zuchtte Nadine, achter haar zoon aanhollend, babydochter op de arm. Bij mij moet ik alles doen. Mijn man moppert alleen maar.
De klachten liet Vera van zich afglijden; Nadine speelde toneel, was tevreden. Loesje kon dat niet over zichzelf zeggen.
Loesje was beeldschoon, mooier nog dan de anderen. Op familiefeesten bleef ze tien minuten, oogstte complimenten en vertrok verveeld. School afmaken vond ze zonde.
Ik word model! riep ze uit.
Het harde werk viel haar echter tegen. Haar eerste zakenman nam haar in huis hij had een vrouw, twee kinderen, maar Loesje gaf niet om schande. Moeders waarschuwingen smoorde ze:
Bemoei je niet met mijn leven als je mij wil zien!
Ze kreeg veel, maar verloor alles. Om haar minnaar te binden raakte ze zwanger. De affaire liep stuk; Loesje schold, ruziede, probeerde diens vrouw op te zoeken.
De wettige echtgenote snoerde haar de mond:
Kind, jij bent een van velen. Ik ben de vrouw.
Ben jij zo zeker? snauwde Loesje, maar begreep niets van de kracht van de ander.
Onnozel ben je. Denk je dat je de eerste bent? Grapjas.
Ik krijg een kind!
Dat kan. Zijn wettelijke kinderen zijn van mij. Jouw kind zal je zelf moeten dragen. Als jurist geef ik je dat mee.
Gesprek afgekapt, Loesje bleef woedend achter. Haar minnaar kwam binnen met de boodschap: je regelt het zelf, alimentatie en huis krijg je, maar verder niets. Jouw verantwoordelijkheid. Zie ik je aan de deur, dan is alles voorbij.
Loesje staarde onthutst naar de dichtslaande deur. Ze, altijd gewend haar zin te krijgen, stond nu met lege handen.
Te druk met zichzelf vergat ze de tijd en toen werd Polijntje geboren. Vanaf het begin vingen Lydia en Willem het kindje op; Loesje was wiegend, dan weer dagen spoorloos. Haar afwezigheid werd normaal, Lydia met de handen in het haar. En toen sloeg het noodlot toe een nachtelijk auto-ongeluk na een feestje. Loesje was weg. Voor altijd.
Verslagen gaf Lydia alles op, was enkel overmand door verdriet. Willem liep tussen vrouw en kleindochter, probeerde Nadine te vragen voor opvang, maar die antwoordde resoluut:
Pap, ik heb mijn handen al vol.
Willem belde Vera.
Zij twijfelde geen seconde. Ze vroeg vrij, regelde papieren, nam Polijntje meteen mee. Alleen haar ouders en Nadine wisten dat ze niet haar eigen dochter was. Terwijl Vera adopteerde, verkocht Arjen hun flat en maakte het huis af.
Wat heb je het prachtig geregeld, Arjen! Vera liep stralend door hun nieuw huis, gelukkig dat hun leven écht begon.
Polijntje bracht het leven en het geluk waar Vera en Arjen zo naar verlangd hadden. Een vrolijk meisje, altijd kwiek, luidruchtig als een belletje, gaf hen zin aan elke dag. Negen jaar flitsten voorbij.
Vera hield weinig contact met familie. Alleen op Sinterklaas of een verjaardag kwam ze bijeen, en dan voelde ze zich bekeken. Lydia, die over het verlies nooit heen kwam, was onuitstaanbaar.
Aan jou vertrouwd! Ik zal kijken hoe je dat doet! Mee naar het zuiden… Je denkt niet aan je moeder!
Vera deed haar best geen acht te slaan op Lydias verwijten. Ze begreep Lydias pijn, maar voelde dat, was haarzelf of Nadine iets overkomen, de klap niet zo groot was geweest. Loesje was altijd haar lieveling geweest.
Toch ontdooide Lydia langzaam als ze Polijntje aankeek.
Wat wordt ze mooi! snikte ze, terwijl ze naar Vera keek. Knijp haar niet teveel af, laat haar blij zijn!
Vera gaf haar man een kneepje. Zwijg maar, wilde ze zeggen.
Moet je niet alles uitspreken? fluisterde Arjen.
Ach, ik heb juist medelijden met mam. Die giftigheid komt uit pijn.
Maar moet jij dat ondergaan? Arjen sloeg zijn armen om haar heen.
Misschien omdat ik verder niemand ben gebleven.
En als ze Polijntje eens lastigvalt?
Ze zal het niet doen. Ze zal Loesjes kind nooit pijn doen.
Dat klopte. Lydia richtte haar frustratie op Vera, niet op haar kleinkind. Ze zag hoe gelukkig Polijntje was en, hoewel het stak dat Vera als moeder gold, liet zij de waarheid rusten.
Vera sloot haar laptop en rekte zich uit. Hé, al over twaalven! Ze dronk haar theerestjes op en keek naar buiten. Jammer dat Arjen weg was, zo’n rot moment. Morgen kwam hij thuis, al miste hij het begin van het feest. Wat zou hij voor Polijntje meebrengen? Zelf zijner over gezwegen.
Jullie zullen het zien! had hij alleen gelachen.
Vera glimlachte. Wat had ze geboft.
De volgende ochtend werd Vera wakker van Polijntje die naast haar kroop:
Mama! Gefeliciteerd met mijn verjaardag! En jij ook, gefeliciteerd met mij!
Dankjewel, mop! Fijne verjaardag! Dat je gezond en gelukkig mag zijn, mijn meisje!
Polijntje kroop tegen haar aan, neusje in haar hals.
Ben ik nu groot?
Natuurlijk! Al tien jaar! Maar weet je…
Wat?
Voor mij ben je nog heel even klein.
Das lekker! Kleine kindjes worden het meest geknuffeld!
Schaam je niet? Wie houdt er hier niet van je?
Vera kietelde haar dochter, gegiechel en gewurm vulden de kamer.
Tijd voor cadeautjes! Vera opende het kastje van het nachtkastje.
Ze gaf haar dochter een klein doosje.
Heel voorzichtig.
Polijntje maakte zachtjes het doosje open.
Mama… ze keek op naar Vera, stralende ogen. Het is…
Ja, dezelfde.
Polijntje haalde voorzichtig het kleine kristallen kattenbeeldje eruit. Ooit had Willem dit aan Vera gegeven.
Voor mijn oudste dochter… Dat zei opa toch?
Precies.
Dankjewel! Ik wilde hem zo graag! Maar ik ben je enige dochter?
Vera glimlachte. Polijntjes blik schoot zoekend over haar gezicht.
Echt? Een ademloze fluister. Vera knikte. Polijntje sprong overeind, beeldje in haar vuistje, vluchtte een gil uit:
Yes! Ik word grote zus! Mama, wie dan?
Dat weet ik nog niet, lieverd.
Terwijl Polijntje door de kamer danste, voelde Vera tranen opkomen. Zoveel jaren hadden ze gewacht.
Plots stond Polijntje stil, keek haar moeder aan.
Beter dan dit had je me niet kunnen geven!
Vera stond op. Polijntje hupte alweer, Vera haalde een grote doos uit de kast.
Ook voor jou.
Het mooie jurkje was een schot in de roos. Al ronddraaiend voor de spiegel vroeg Polijntje:
Mama, hoe laat komen de gasten?
Vera keek op de klok en schrok.
We hebben ons verslapen, schiet op!
Net op tijd klaar; Polijntje, feestelijk gekleed, ontving al snel lachend haar gasten.
Hoe gaat het? Lydia liet zich in een stoel vallen en keek haar dochter streng aan.
Goed, mam. Pol heeft goede cijfers, muziekles gaat goed. Ze is een zonnetje.
Bedenk dat het een geschenk is.
Een zucht. Met Lydia werd praten steeds moeilijker. Gelukkig kwam Nadine binnen, de sfeer was weer luchtig. Nadine kletste over haar kinderen en man, Vera luisterde met een half oor. Milou, haar oudste, haalde ook mooie cijfers en Vitus was kampioen boksen van de wijk geworden.
Polijntjes gil deed iedereen opschrikken. Vera snelde naar de kinderkamer. Polijntje, in haar mooie, nu besmeurde witte jurk, huilde hevig. Vera pakte haar beet.
Nadine, pleisters in de keuken, gauw!
Drukte in huis; alleen Milou zat stil in een hoek, humeurige blik naar Polijntje.
Pol, wat is er gebeurd? vroeg Vera bezorgd.
Alles is gelogen! Ze liegt! Liegt!
Wie liegt, meis? probeerde Vera duidelijk te krijgen wat er was.
Het bleek allemaal mee te vallen. Toen de wonden verzorgd en Polijntje opnieuw aangekleed was, nam Vera haar op schoot.
Wil je vertellen wat er gebeurde?
Eerst zweeg Polijntje, hoofd tegen mamas borst. Toen keek ze op, haar ogen net zo blauw als die van Vera.
